Pentristo kaj kritikisto (moderna fabelo)

Kiam la prasimio descendis pri la arbo kaj sur du gambon stare ĝi fari la unuajn paŝojn, nekontesteble li ekiris sur la vojo de por la plej evoluinta mamulo. Niaj prauloj en hordo vivis, en komuneco ili kolektadas la vegetaĵojn, ili fiŝkaptis kaj ĉasis. Tia komuneco alformiĝis same en la Maskaŭta-valo de Pireneoj, kie la prahomo la ŝovaĝojn en siajn grotojn elpele posedprenis sian unuan hejmon, ke poste li skermu sian senindulgan batalon kun la evolucio.

Antaŭ Kristo kun kvarmil jaroj, kiam Samafu naskiĝis la maskaŭtaa homo jam sur du gamboj iris. Pro kio la sagon li ne konis, kun ŝtonhakilo kaj derompetinta pinta lanco li ĉasis la mamuton kaj prabizonon. Same la vivo de la malgranda Samafu tiel same ekis, kiel de la alia entriba bubo, li iĝis armilportulo de la plenkreskaj viroj en la ĉasadoj. Sed en la postantaj jaroj al la plej kuraĝa kaj la plej kavalira viro li adoltiĝis, la sian prestiĝon tamen kun ĉasado li priluktis, sed multplie pro hazardo li estis dankus.

Je satmanĝa posttagmezo, intere liaj kunuloj ĉirkaŭ la fajro kaŭris, kun kalkŝtonero la muron de groto li gratadis. Tempe li ekeraris sur unu-unu movon, kaj sur la bruna surfaco kompiliĝis la blankaj linioj. Vide la primitivan desegnon ĉasisto ekĝojkriis tiame ĉiuj kuniĝis ĉirkaŭ Samufu-on. Intere ili fiksrigardis ekstaze sur bizonodesegnon, suprenkonjektiĝis en ili instinktaj movoj de la ĉasado. Kune ekscititaj murmuroj kaj ŝmacadoj kun siaj lancoj ili komencis puŝpikadi direkte al bildo de bizono. Samafu suren sentis sur futuroformantan forton de la momento. Sia rigardo ekardis, sian internon neniam seninta fajro trapenetis. Li sciis, ke nun ia enorma sekvos. Fari, fari – ĉu sed kiun? Interno de lia cerbo malespere serĉis la solvon. Per abrupta eklumiĝo sekve la direkton de lancopuŝpikoj per falĉanta movo li forstrekis desegnon de la animalo. La klano en triumfohurlo elrompis, ja al lin kun naturforto trarompis sentumaĵo de la senĉeniĝinto. La homo faris sian unuan paŝon direkte al bildiganta arto.

Morgaŭe sur ĉasado ili mortĉasigis la bizonon. Precize tiun kaj tiel, kiel Samafu desegnis. Ekde li estis tia fantasmagoriulo, kiun tiam laŭ sorĉisto, hodiaŭ prefere laŭ belartisto oni nomas. Poste jam celkonscie li desegnis la per loncoj trapiintajn bestojn sur la muron de groto. Intere lia teĥniko de pentrado laŭdinde evoluis, sed la liaj bildigoj pli kaj pli sukcesiĝis en pli viveskon. Li divenis, ke siajn helajn liniojn li ellevus per en la fonon ŝmirinta fulgo, konturojn de la desegnoj per siaj fingroj frote li mildigus, kaj el ŝtonopolvoj, el folioj de vegetaĵoj li intermiksus brilegajn kolorojn. Per unu vorto li iĝis pentristo.

Certe ja, li ne estis maksimumisto. Li bone sciis pri mem, ke li ne estas tia personeco, tiel tribestro ’Lama Gapemo’, kiun pro lia strabeco laŭ dio oni respektis, sed tial el siaj sukcesoj li ĉerpis memfidon. Sia kritikisto, la tribo du aklamojn konis: la ’maku-maku’ krion, kaj kun la lancoskueco kunligintan ’huĥ-huĥ’-on. Kiam antaŭ siaj freskoj ambaŭ oni skandis ĝis raŭkeco, Samafu laŭdon de siauloj, ne estus donis pro la Granda Femuralo-ordeno.

Pasis la jaroj. Unu malkontenta junulo en novan patrion gvidis trionon de la popolaro, kaj la mamutoj plimultiĝis. Neniam vidinta abundo salutis sur tribon. Kvankam en la vilajn kolharojn de Samafu ĝis tiam grizaj fadenoj miksiĝis, la febro de kreo sian korpon-animon june konservis. La tribo riĉe provizis pri sia preferata delikataĵo, pri gruoovo, sed ĉian sian tempon en sia groto (ĉu en sia groto, en sia artlaborejo!) – al la arto dediĉus. En la cerbo de praepoka majstro tamen ĉiam pli forte kompiliĝis la Granda Faraĵo, la giganta fresko de mamutoherdon persekutanta hordo.

Same unue kun duona jara klopodo ĝis ebena smirgis unuan muron de la groto. Propramene, ĉar la precizan laborofazon li ne konfidus al sensciaj barbaroj. Pluajn monatojn konsumis kalkŝtona antaŭdesegno de la multfigura kompozicio. Poste dum la bela printempa tago fine smae en laŭnatureco de la vivkolorintaj figuroj li estis plezuriĝus. Parobatalo de la el impeto returniĝanta mamuto kaj kun lanco puŝpikanta ĉasisto sukcesis ĉarmega. La kolerega besto ĝian kapon flankenbate pretiĝas kun ĝiaj dentegoj surmeti la viron, kiu sian muskolan korpon laŭ arko streĉe startigas la mortpuŝpikon. (Marĝene la herostatura batalisto ĝis kunmikso similis Samafu-on.) La prapentristo demetis la gresopenikon, kaj kun plezuro de la bone farita laboro li iradis al la rivereto naĝi.

Renaskiĝe, en sia animo jam finajn erojn de fresko pentre revenis, sed ĉe la enirejo radikiĝas siaj gamboj. Antaŭ la Granda Faraĵo unu misformada paro staradis, en iliaj manoj kun ovotenantaj korboj de la majstro. La gruoovoj! Oni ŝtelas sian delikataĵon! Ja pri la skandalo de rabo fore superis la ilia sakrilegio. La du krimuloj kun gresopeniko la Faraĵon pentraĉadis! En kapo martelis sia koro de Samafu, la sian cerbon inundis purpura kolero de la artistoj. Unu atakanta ekgorĝosono, unu svingbateto kun la klabo, kaj sia cerbujo de artoinsultuloj samtempe ŝprucis. Sur la disŝmirmakulintan bildon encefalo, sango kaj ovo frapiĝis, kaj la sin kadukfaliĝantaj korpoj laŭplugis la pentraĵon.

Post okazitoj entute kvardumil jaroj forpasis. La groton ebria montgrimpisto malkovris pro sia rompiĝita ŝnuro. Pri sia trudripozejo matene li malsuprenbaraktis al la piedo de monto, kaj en sia honto la vidintojn nur poste monatoj nevole diri sin al sia amiko, al la esploristo de prauloj profesoro Huxley.

La registaro tuj sigeligas la valon. Hispanaj, francaj kaj britaj akademianoj akordigis pri la kuna ekspluato. La esploron tamen ne la ŝancan Haxley-on oni konfidis. Viglaspirita raportisto – per malbona omeno – jen tiam tempfiksis sian malkaŝon pri la amrilato de jarplena esploristo kaj lia juna sekretariino. La en kulpo kaptinta sciencisto enmemiĝis en lian regionan bieno, kaj plu pri esploro de prauloj li ne volis aŭdi. Laŭdas lian ĝenion, ke ĝis lia morto li skribis kvar ŝakmajstro-librojn, ja antaŭe li ne ludis nek unuan partion.

La Maskaŭta-valon provizore la lia anstataŭulo, la tridekdu jara Irvin Blue vicevis, kiun ankoraŭ same la siaj bonvolantoj pri seninhibia karieristo opiniis. Komence Blue apud mem li prenis la pekan sekretariinon, kaj per edzeca promeso li ellogis de ŝi kompletan esploran materialon de Huxley. En posedo de tio aplombe li venkobatis siajn rivalojn, li ricevis la komision, kaj kun kvindek laboristoj, nu kaj kun astronomia buĝeto li startigis la ekspluaton.

Same unuafoje antaŭ la groton li starigis generatoron pro nutroda de la reflektoroj kaj labormaŝinoj, poste por kemia analizo li konstruigis antaŭen multejan laboratorion. Plimulton de specialisoj al la eksterajn elfosadojn li komandis, kaj nur du liajn kondidulojn kaj unu lasero-teknikiston li enlasis kun granda sekretado.

Ĝis du jaroj neniu estis aŭdus pri la ene okazintaĵoj. Blue siajn kontraktojn flirte sin izolis de ĉia deklaro, dum ne en salonego de la pariza Louvre antaŭ kvinmil presuloj per sia farinta sensacia anonco li konsternis la mondon: 

„En la Maskaŭta-valo malkovrita rokpentraĵo estas la plej antikva belarta laboraĵo de historio de homaro. Kun ĝia kvarmil jaroj ankoraŭ nek ili konkurus la dekkvinmil jaraj altamira-aj rokpentraĵoj, aŭ same ĉe la tiuj pli junaj Lascaux-aj rokdesegnoj. Sed la vera valoro tamen en antikveco de la trovaĵo kaŝiĝas. La artefakto havas tiajn praesplorajn, pentrartajn kaj ĥemiajn sensaciojn servigas, kiuj en siaj fundoj ŝanĉelos tiajn pri grandajn apecintajn sciencojn!

La kvardekmil jara majstroverko venkon de la homa volforto diskonigas. Ĝia komponulo estas unu grava korpmalsufiĉulo – ni nomu lin nur al S-ro Torso – kiu en kun mamuto skerminta vivo-mortobatalo fatale li disrompdifektis dekstran duonon de sia korpo. Sia rompiĝinta vertebraro kaj dank’al sia senformiĝinte cikatriĝinta dekstra tibio la siajn bildojn forte maldekstre laŭ kliniĝanto li pentris siajn bildojn. Per kio laŭ sia dekstra okulo se tiel diri plene li blindiĝis, sur tia flanko – ni dirus, li forpentraĉis – la figuroj de pentraĵo. Sed helpe al mirinda memkorekto de homa korpo – kun kelkaj grada stabiligismo – lia maldekstra okulo transpenis funkcioj de la vidorgano. Kun duona okulo kaj kun grandega voloforto li kreis la plaj malnovajn freskojn de homaro. Valoron de la klasikaĵo ne malpliigas, ke ĝia verkanti pro sia kripeco iĝis al mizantropa. Pri tio ni konkludus el tio, ke en la parobato de la mamuto kaj la homo sian rivalon, la sian junaĝan amaton konkeratan beltalian tribestron apriore laŭ malvenkinto li bildigas. (Dentegon de la mamuto videble pli prokcime li pentris al la ĉasisto, ol lian lancon al la sovaĝo.)

Farbomaterio de la klasikaĵo respondas pri ĝise malklara origino de ovotempero de renesancaj freskoj. Nia ĥemia analizo montis, ke S-ro Torso el sekvantaj intermiksis tiun: koloraj ŝtonopolvoj, vegetalaj fibroj, fulgo, vesperta ekskremento, homa sango, encefalo kaj pragruoovo. La ovo kaj sango donis laŭ liga materio de ŝtonopolvoj, sed la encefalo ekhavis mistikan rolon. La virencefalo la ĉasoforton, sed la virinan pri la kreskigo de la mamuto-prodiktiveco li ŝmirfarbris sur la bildon.

La fresko estis nemalhavebla akcesoraĵo de ĉasisto-magio. La samano de tribo per sia dekstra mano cirklojn desegnis apuden, intere sian maldekstran manon en la feliĉiga ĝibo de la artisto ripozigis. Sed ĉasistoj per siaj lipoj lancofrustron imite per iliaj fingroj laŭvice ili „trapikis” koron de la mamuto (tie, kie la farbo videble triviĝis). 

Fine: S-ro Torso havas eksterordinaran intelektecon. En sia pentraĵo sennombrajn koditajn mesaĝon li sendis al la posteularoj, plimulton de kiuj – fiere mi dirus – ni deĉifris! Nia analizado elmontris, ke en molan farbomaterion de fresko el enpremadanta ovoŝelo kaj kraniaj splitaj partetoj li alformis kvardekmil antaŭaj jaraj astronomian mapon de universo. (Nuntempe tiun ni esploras, kie estus malaperis de tiam du el la tri lunoj de Tero.) Plue: inter du piramidoformaj kraniaostaj partetoj gratintajn linietojn ni observis. Lasera-iksradiila radioskopio de tiuj desegnojn de unu kosmoŝipo kaj unu vizaĝo faris por videblanto. Legaĵo de la sur paralelaj grataĵoj trovitaj malgrandaj tuberoj sed ne estas alia, kiel notkarejo de unu embria melodio. La artisto viziton kaj kanton de eksterterajn estulojn eternigis.

Ilustraĵo – Kukumo-konstruaĵo (Londono)

Danko al futuriga genio de S-ro Torso, per niaj mezuroj jam ni ĉirkaŭlimis ejon de prapiramidoj kaj la alteriĝejon de kosmoŝipo. Sed laŭ la astromapo kunlabore kun NASA baldaŭ ni prenos kontakton kun kvardekmil jaraj antaŭaj amikoj de nia planedo.”

Esploroj de p-ro Blue kaj sciencaj analizoj de tiuj en la sekva jaro preskaŭ en tridek dikaj volumo ili eldoniĝis. (En la unua du grandanime laŭ fonto li nomis same p-ro Haxley-on.) Blue fariĝis sukcesulo. Liajn vekojn preskaŭ sur ĉian lingvon de mondo tradukis. Scienculoj pilgrimis al li por konsilo, kaj tiom akademian inviton li ricevis, ke la lia sekretario sur kvin jaroj ĉiajn tagojn li fiksligis.

Ĝuste en lia kvardeka naskiĝtago, sur okan datrevenon de sia enpaŝo en la Maskaŭta-groton la akademianoj Nobelo-premizon rekomendis. Lian premizigon la ĵurio post kurta interkonsilado preskaŭ per unuvoĉa voĉdonat aprobis.

La aŭtoro kun portreto de tongaa reĝo Tupou IV-a kaj la reĝedzino

Por la mondfama iĝinta historio post tio Samafu jam tiam nek havus ĉefan vorton, se eble li reviviĝus. Pri tio estas sed nenia ŝanco. El fatala hazardo, aŭ el ĝisfunda pripensado ĝuste sur liajn pulvorigantajn ostojn ili alvenis ĝiaj fundamentaj ŝtonoj de deketaĝa Muzeo de Blue.

István, Doma-Mikó
Reĝa Kortega Pentroartisto

(Kun volonta permeco de la aŭtoro. Bedaŭrinde pri lia kara letero sen adreso mi ne sciis respondi, tiel tia mode mi dankas lian licencon, kaj karaj leteron; per patriula saluto: Per Spegulo.)

El „Nacia Retoobservanto” (NIF) hejmpaĝo – 10-an Aprilo. 2012.

cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:

Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj

(HEKKP)

Ĉe la Danubo – 2-a skribleciono

Analizo de statuo de Attila József
Ĵanet Ĵaboto 8/b. klaso

La poeto havas tre malgajan vizaĝon, ĉar same li ne vidas Danubon, kun rigardo al, ke li sufiĉe malproksine sidis de tio. (Apud la granda poemoskribisto maldekstre la tramo trafikas, dekstre la parlamento ekzistas.) Mi tiel vidas, ke li tre malserene rigardas la piedpremintan greson. Sed estus, ke plie moroza aŭ malmilda estas lia mieno, aliparte ĝi estas terure maldika, tio bone montras, ke li kioman malsatis. La artisto bele sciis esprimi kun tia la malgraseco, ke la poeto multe mizeradis. En la granda malsateco ankoraŭ la liaj brakoj same plilongiĝis, laŭ mi se li stariĝus, la liaj brakoj atingus ĝis liajn genuojn (la mia panjo tion diras, ke de povrulo tiaj estis siaj membroj kiel orangutango). La poeto estis tiel povra, ke ankoraŭ la sian pantalonon same kiel devis pruntepeti, kio el tio estas vidanta, ke tio estas tre mallonga sur lin.

La skulptisto la poeton en tia pozo bildigas, kiam li sidis sur plej suba ŝtono de la bordo, kaj li rigardas, kiel melonŝelo naĝas[1]. Mi tiel pensas, ke estus bildigi same tion, kiel la panjo de poeto etendadas la tolaĵon mute[2], aŭ tion lignaron hakitan[3], kio sur monto kaj dorso reciproke[4] ekzistas. (Laŭ mia panjo, ne povas ĉion kiel bele muldi en statuon, ĉar ankaŭ estas bona, ke oni ne faris:

La materio marŝas jen feliĉe
tra tuneloj de intensoj svarmaj,
la skorion revivigas riĉe
bolaj putoj de la renoj varmaj.[5])

Cetere la poeto la sian ĉapelon tenas en sia mano, tiel la lia nura kapo estas tiel, kiel de Petőfi.[6]

José Armando PORPANEK[7]

El „Gondola” hejmpaĝo – 25-a Novembro 2011.

Cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:

Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj

(HEKKP)

Notoj de tradukisto:
[1] trasoneco: Ĉe Danubo (A Dunánál) -1936 - trad: Kálmán, Kalocsay
[2] trasoneco: Panjo (Mama) - 1934 - trad: Julio, Varga
[3] trasoneco: Konsciado (Eszmélet) [IV] - 1934 - trad: Péter András, Rados
[4] trasoneco: El „Analizo de Attila József” de Ottó Orbán - 2005
[5] trasoneco: Odo (Óda) [4] - 1933 - trad: Imre, Szabó
[6] Hungara poeto – Sándor, Petőfi (1823-1849)
[7] Laŭ tradukisto ĉi tia namo estas karikaturo, ĉar tia hungara nomo ne ekzistas, sed la pseŭdonimo mokas lian hungarian kutimon, ke iuj (precipe la ciganoj) prefere donas al siaj infantoj sapooperajn nomojn. Porpanek – slava aŭdiĝanta, parolanta, famila nomo
 

Ordo kaj stumpo

Inter eminentaj agoj de nia granda reĝo, Libra Kalomano [1] ĉiam en kodigecon de la brako-detranĉecon same mi rigardis lia aranĝoj de la plej nobela en intereco de homa libereco, kulturo, kaj universala publika bono.

Mi staras en la busohalzejo. Ĝuste mi ascendus, kaj tiam senhonta neniulo interpremiĝas antaŭ min. Je sekundo li haltas, kaj post lasta fumeto li ĵetas sur teron lian cigaredon.
En ĉi tia movo estas ene ĉia metafizika senradikeco de la moderna homo. Ĉi tia movo transmontras sur tio, ke la proleteto estas memama, oni ne zorgas pri aliulo, aŭ oni malpuraĵadas. Ne, la ĉi tia movo estas sia postsekvo de sordida minado de la grandaj revoluciuloj, humanismuloj, idealistuloj kaj mondelaĉetuloj.

Normalulo, kiun oni ne infektis kun progresema spirita, humanisma malpuraĵo, li konas, ke li estas nur ono de la granda kompleto. Sed en la spiritan sakstraton gvidita moderna homo tion kredas, li estas la centro. Tioman diradis de li la progresemuloj kaj liberaluloj. Alternativuloj kaj AdoLoDo-führeroj [2]. Sendependaj intelektuloj kaj internaciaj verkistoj. „Mi” – diskonigas fiere idiotulo de nia aĝo, kaj niaj hejmlandaj individuismuloj ankoraŭ same instigas por tio. Ili garnas onin, kun plaĉaspekta stampo, kiel same ne antaŭlonge en la liberala tendo. „Mi” – diskonigas en sia korpo povra malfeliĉulo, kaj li same ne antaŭsentas, laŭ ĉi tia bazo tsame tion memskribus: „Mi estas malsaĝa, kompatinda bovulo, mi vivis superflue, mi estit por damaĝo de mia nacio, de mia patrio, de mia medio, same mi estos malaperi sen postsigno, ja nek spirita kreitaĵo, nek posteulo ne restas post mi. Vi kraĉu okulen min!”

Rousseau, Marx, Oskaro JÁSZI [3] kaj Gasparo Nikolao TAMÁS [4] efektive en unu fadenon estas surfadenigeblanta kun tio proleteto, kiu sian cigaredon forĵete fiere suprenpaŝas sur ĝia ŝtuparo de aŭtobuso.
Se mi alvenus sur potencon, la mia unua efero estus – nature krom la suprenstareco de kulturopolico –, sur la pli trafikplenajn lokojn belaspektajn malgrandajn inkviziciajn faktoriojn starigi, kie sur la ĉi tiaj povraj malfeliĉulojn niaj bone preparitaj kaj ĝentilaj specialistoj sen ĉio ado ili finfarus la necesan operacian intervenon. Nature ĉion en la sia intereco de la deliktulo, ja same estas humanismo en la mondo.

Ádám POZSONYI

El „Demokrata” semajnoĵurnalo – 2006/35.

Cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:

Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj

(HEKKP)

Notoj de tradukisto:

[1] Könyves Kálmán (1074-1116) granda árpád-doma hungara reĝo. Li estis karitata leĝon verkanta monarĥo.

[2] Alianco de Liberaj Demokratuloj (Szabad Demokraták Szövetsége – SZDSZ – szadesz) de publika abomeo ĝojanta, de tio malaperinta liberala parlamenta partio en Hungario. La sia nomo estas sinonimo de mensogo. En 1989 ili estis kontraŭkomunisaj, kontraŭsocialistaj, poste ili ligis aliancon kun la postkomunista partio (MSZP), tra 3 cikloj, Oni nomis ilin same de „partio de koruptado”
Führer – el germana politika, ŝtata jura vorto: t.e: estro, ĉefo, veziro. En la hungara lingvo ĝi havas pejorativan, malamintan sencon. ĉirk: „homo de la povo” Ekz: KISZ-führer [eksa junula komunista organizo], brigado-führer [eksa socialista labora organizoj en la ŝtata fabrikoj]

[3] Oszkár, Jászi (1875-1957) Patrioperfidulo. Elstareca, konata figuro de la 1919-a hungara burĝa „revolucio”, [reale: anarĥio, rato-ribelo] amiko de Mihály Károlyi. Liberala juda devena politologo. De lia agado same dankebla la malavantaĝa traktada pozicio de Hungario en 1919-1920. Li mortis en ekzilo, en Ameriko; li neniam ne revenis sur Hungarion, feliĉe.

[4]  Gáspár Miklós, Tamás (1948) kripokomunistulo, maldekstrula, eksliberalula politika personeco, kiu pro kontraŭdekstraj, naciaj maldelikataj agadoj estas misfama. Tia okazo estis ekz. la „Mortimer-skandalo”, tiam unu ciganon iu kun samuraja glavo depikis. La „liberaluloj” tuj rasismon kriis, trupantaŭon kune ~. Pli malfrue malkaŝiĝis, ke la kulpulo same estis cigano; kaj ne estis nenia rasisma motivo en la afero. ~ ne petis neniam pardonon pri liaj vortoj.

Estas tempo!

- Pandonu min, ĉu vi kapablas ekdiri, kioma horo estas?
- Mi tre dankas, bone.
- Oho-ho... Mi ne ĉi tion demandis, sed tion, ke kioma horo estas?
- Aleksandro BABARCZY, mi ĝojas!
- Pardonu min, ĉu vi estas idioto?
- Ne, bonvolu, mi eĉ konekton ne havas kio estos poste.
- Ne koleru min, ĉu pri kio vi parolas?
- Pri tio, ke sub ducentkvindekmil oni ne povas sin vivteni.
- Ĉu kie ne povas vivteni?
- Nu, ekzemple en lavpleva gamboakvo, kaj ĉi tie. Ĉu vi scias, oni ne havas aeron.
- Konas mi, sed kiel alveturas ĉi tio tien?
- Tiel, ke la loĝantaro dronas en la krediton.
- Vi ne estas normalulo!
- Vi ne koleru, sed vi alparolis. Same cetere la Jozefo ANTALL eblas pri ĉio!
- Ĉu pri tio? Ĉu pri tio, ke vi estas idioto?!
- Oni ne havas vorton pri tion, la mia knabo estas diplomita balaisto!
- Sed, ĉu kiel ĉi tio iras al tio, ke kioma horo estas?
- Tiel, ke kvarcent estas la benzino, kaj same la pano. Mi diras ĉi tion, la ĉi tia mondo enfalis, nur ili ne enparolis en la RTL.
- Nu, estas bone, vi iru en la diablon!
- La tia tempo jam forpasis.

Dániel ÁGOSTON

Cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:

Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj

(HEKKP)

Ĉu kiel ni judadu?

El bonaj konsilo de mia ekstrema konatulo:
Kun gusto! Kiel en ĉio, same en tio ni tenu la devan mezuron. Ni kundutu tiel, kiel tio decas al klerigita, dokta kaj kulturita, progresema sprita ĝentilhomo. Ni pensu ĉiam por tio: finefine li estas same nur homo.

Ne konfesas pri tro bona gusto ekzemple, se sur la amastrafika ilo dum la plena vetura tempo kun argusaj okuloj ni esploradas nazon de nia kunvojaĝanto. Ĉi tio estas needukiteco! Trafleksi sur la sidilo, kaj en la nia etendinta mano ekzistantan liniilon pedante al nazo de nia samvojano adapti kvankam estas la neplueno de senmaniereco.

Se eventuale ni vidas tian de nia kolego aŭ de nia konatulo, tiam ni kolere faltu kune la niajn brovojn, kaj riproĉe kun nia montra fingro admonu lin, poste ni diru la sekvon: - Nu-nu, ĉi tion ne estas permesata! Nu-nu, ĉi tion ne estas permesata! Se eventuale same la nian kapon ni svingas al tio ĉi, tio estas eĉ pli efika.
Ne damaĝas se ni atentas same la alparolecon. La etiketo rigore malpermesas la ĉi tian specan vulgarecon, kiel ekz. „Damna odoraŝa judo!” anstataŭe ni apliku plie la „vi estas petola malgranda fripono!” parolturnon.
Ni estu ĉiam gentila! Se ekzemple difektiĝas en la kuirejo la gasfornelo, kaj en la najbaro loĝanta de maljuna sinjoro Weisz ni petas konsilon en interrilato de urĝaj farendoj, ne damaĝas amikece kapklineti direkte al li – eventuale ankoraŭ okulumon same ni permesablas al si –, poste joviale kapbalance ni rimarkigu la sekvonton: „Bonvolu kun honoro, la gaso enorma danĝera faraĵo. Sed, ja ĉi tion pli bone vi konas.”

Joĉjo DAMNA en flava kolora veŝto

Ĉiam ni sentigu kun niaj judaj konatuloj, ke ni fidas al lin, kaj ni kalkulas je liaj spertoj, je liaj konsiloj. Se ekzemple pri tio progresas la disputo en la laborejo, ke ĉu kiom pecan vivan nimalon povas enplenŝtopiti en varvagonon, por arbitracianto ĉiam ni petu la nian plej proksiman judan konlaboranton. Same ni honorigu lin kun nia fido, se pri nova lampoŝirmilo aŭ pri aĉeto de sapo oni temas.
Aparte ni observu pri koloroj! Ni procedu en tio ĉi same kun la ebla plej granda takto.
Se ekz. al nia juda samklasano ni estas invitita por lunĉo, pli frue ĉiam ni telefonu tien, kaj ni informiĝu, ke en kia jaro li naskiĝis, poste se la koncernulo demandas, ke ĝustadire ĉu kial estas grava al ni, kun afabla sono ni sciigi al li, ke entute oni temas pri tio, laŭe ni ricevis en donaco pompan flavan koloran veŝton, sed ni ne estis certa en tio, ĉu ni ne kauzas ĉu al li malagrablecon, se en tio ni vidiĝas. Post tio ĉi facilmove ni ekridu, poste dum pli novan porcion ni loku en nian teleron el la sur pleto prezentita kuko, en serenhumora tono ni rimarkigu la sekvan: „Sed, je vi estas tia junulo. Certe jam vi ne surhavis flavan stelon!”


Proponinta aplikado: Indigno, Distanciĝo, Ilustraĵo al ekstremulojn prezenanta broŝuro, Ĉe enira ekzameno al ’ombudsman’ laŭ testomaterialo apliko, El beletristoasocio okazanta al elpaŝo resenda bazo, En toleremaj kunvenoj pri la podio direkte al la multopa spektantaro oni flirtigi, dum la suban esprimon ni ripetadas kelke kartave: „skandala!”

Neproponita aplikado: Antaŭ la sinagogo sur kampadejan seĝon stare kun profunda travivado voĉlegecon oni teni, En geedziĝoj, en amikaj kunvenoj sultron de sin reciproko frapade ridhene oni citadi, poste la niajn okulojn viŝade al nian israelida tablokunulo turne sin oni peti poŝtukon, Pro holokausto-datreveno anoncinta sur novelo-konkurson estas konkorsa materialo, Vespera fabelo.

(2004)

Ádám Pozsonyi 


 *Ĉi tio la malgranda ekstrema etiketo-parodio – a’ la [laŭ] Mark TWAIN, resp. J. HAŠEK –, nure al la tablotirkesto estis pretiĝinta, por memcela ridhenetado sia celo. Mi nek ne provadis kun tio, ke mi kumunikigu ĉe io gazeto. Ne ekzistas la tia ĉefredaktisto, kiu estus kuraĝinta preni sur sin la riskon. Unuan vicon de skribado – mi ripetas – kompreneble oni ne estas konsilanta serioze preni. La aŭtoro ekzakte por tio ĉian ’ombudsman’-on kaj homan juran aktivulon rapidas trankviligi, ke li malmole distancigas sin de animo de tio ĉi skribo, kaj solene li asertas, ke tion ekskluzive kiel fortimigan ekzemplon li prezentas.

(Tio aperis: „Ree kelkaj kapricaĵoj al ĉikaneco de la liberaluloj” titola verko.)

Cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:

Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj

(HEKKP)