Sur la vojo de memnormeco: Pál Prónay

Ju pli forte insultas iun la humanista, demokrata, eŭropa (komprenu: patrujperfida) preso, des pli ŝancon oni havas pri tio, ke la koncernulo estas honeta.

Nomon de Pál Prónay el buŝo de mia patro mi aŭdis en mia infanaĝo. Mia patro estis malmola homo, sed mia avo estis pli dura. Kompare kun ili mi ne piedbatas nek pilkon. Mi estas jam moliĝinta, miksrasa generacio, la post ni venantojn ni nek menciu. Sufiĉe sur ilin rigardi. Mia avo ĝendarma oficiro estis, li partoprenis en la gerilanaj bataloj de kontraŭ la ĉeĥoj, kaj mia patro ĉiucerte laŭ tio mencius lin por ekzemplo.

Per adolta kapo poste mi estis scivola, kaj el la kontraŭdirantaj datenoj kunmetiĝas bildo, kiu ie same mi estus.

Ne tre li kapablas adaptiĝi. Nek alsimiliĝi, nek konveni. Post sia kapo li iris, kiam post 3-an oktobro 1921 li rifuzis, ke la Ĉifona Gvardio retiriĝo pri la juĝintaj terenoj de Aŭstrio. (Pro tia lia obstineco estos sia profito poste la ĉirkaŭa de Ŝopron plebiscito.) Siajn principojn li sekvis, kiam emis kontraŭ la revenanta reĝo armilon preni, per tio kun Horthy kaj same Gömbös li enmiksiĝis konflikton. De tio lia milita promociiĝo vidis malutilon. Siajn principojn sekve reorganizis siajn formaciojn en 1938, kiam en ĉeĥoslovakiaj terenoj li plenumis makisanagadojn – tioj estas samtiaj heroaj agoj, ol limfortesaj bravuloj de turka erao –, kaj la triumfo apud Munkaĉ, kiam laŭ Viena Verdikto kontraŭ al Hungarujo redoniĝita urbo ĉehan (kun tankoj plifortigita) agreson li puŝis reen kun nula armila- kaj homa materio.
Sed la plej bela estas la fino. En mia pretiĝanta romano la ĉefheroo, Karolo Keskeny pri tio tiel meditas:

„- En establo de la Lajto Banuslando [1], kaj en heroaj agadoj apud la aŭstra limo lian plenigintan rolon sendube vi konas. Same ĉi tion mi supozas. Nome kiu kun tio ne estas kalrvida, kontraŭe oni havas ĉe unu jara pli juna moviĝantan telefonon, tiu estas fiulo. Kaj kiam en ’45 la rusoj trafis Peŝton, ĉi tiu la maljunulo, ĉi tiu maljuna oficiro, sur siajn piedon suprentiris la boteton, sur sian kapon enpremis sian trouzitan kaskon, kaj li soldatiĝis batali. Je sesdekunu jare. Ne oni envoki, de mem li iris. Ĉu laŭ vi kioman ŝancon li vidis por la venko? Ĉu ajne aŭ por la postvivo? Ĉu estis en tio la sencohavo? Ĉu la grandlitera ligiko? Precize tiom, kiom en la mia postgvardia batalo. Ĉar same la postgvardiajn batalojn kun sinteno devas skermi, kaj poste fali sur la fronto.”

Multoj estas la kunkaraktarajto en ni. Nu, li estis militisto. Mi skribisto. Min ĉiucerte li opiniis estus pri kurioza urba frenezulo, sed tiu la sian rason amanta, memnormeca principofideleco faras ponton inter duoj kaj inter niajn sortojn.

Mi ne asertas, ke tio por ĉiu estas sekvebla vojo, sed en ĉia epoko devas kelkaj homoj, kiuj provas.




Ádám POZSONYI

Noto de tradukisto:

[1] Lajto-Banuslando – La Lajto estas okcidenta limorivero de Hungarujo ekde 1043. La Lajto-Banuslando en interrilato de okcidenta hungara insurekcio je 4-a oktobro 1921 estiĝis. Ĝia ŝtatesto estis centestro sinjoro Pál PRÓNAY. Post referendumo je 5-a novembro la ribeluloj senarmiligis kaj transdonis la konvenantajn trenojn de hodiaŭaj limoj al Hungara Reĝlando kaj al Aŭstra Respubliko.

Aperis en la „Nagy Magyarország” (Granda Hungarujo) periodaĵo – Aprilo 2012.

  
cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:

Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj

(HEKKP)

Centre - Epokspirito

Pál (Paŭlo) PRÓNAY
[Romhány 1874 – ie en Sovetio 1945(?)]

Egzistas malfrue kuplantaj homoj. Kvankam la tia neniam bonigas. Nur malbonon faras. Vere ĉi tio estas moderna malsano.

PRÓNAY ne estis nedecidema, kiam je eniro en la kulpan urbon venis sia informo, ke la unua bolŝevikulo ankoraŭ tie sidadas en la sia oficejo. Li invadis, li kole prenis lin, kaj li elĵetis lin tra la fenestro. Ni bone aspektus, se li estus hezita. En 1912 István TISZA, kiam en parlamento ia KOVÁCS nominta opoziciana deputito lin fajris sian armilon, li ne faris unu minutan paŭzon en sia parolo. Neniu hezitado. Neniu dubado.

'Cola' kontraŭe – pri tiu ĉiu enmemoriĝis al mi –, ĉiam staris en famo de nedecidema homo. En ia subtera koncerto mi ekkonis lin. Li estis konata kiel li ne povas decidi en la tindro-rokaj rondoj. Kiam en ’84 okazis la skismo, kaj la antaŭe unueca kaj kontraŭ la fikomunistoj ŝultr-al-ŝultre batalanta ’haŭtkapa’ kaj ’tindra’ partianaro disiĝis, poste unu la alian ekis frapadi, ja devis decidi. 'Cola' pri tio estis nekapabla.

Premiero István, TISZA
Kvarfoje oni kulpis atencon kontraŭ li.
Fine la komunistoj murdis lin.

– Mi ne scias – li balbutis ĉiam pri tio mi interesiĝis ĉe li, ĉu li decidis sur tian flankon li staros. – Jam nun ne – li balbutis embarase, kiam poste tre unu monato demandigis siaj konatuloj. – Mi tre ŝatas, kiam oni rapide tamburas en ia kantaĵo, kaj tien-diradas pri ĉiu, sed de traĉada frizaĝo mi sentas pli agrable la ĝeneralan impreson de ŝelko kaj la kvadratita ĉemizo. Mi ne kulpas pri tio, mi ne ŝatas la koloritajn harojn. Ĉi tio estas tia, ol mi estus fiseksula.
Liaj amikoj tiujn baldaŭ enuis, kaj post tempo, kie li ekaperis, aŭtomate ricevis unu vangazon. Same de tie ĉi, same de tie. Ĉi tio tiel disvastĝis, ke estis flugila vorto el tio ĉi: „Ĝi estas tiel certa, kiel hodiaŭa vespera vangazo de 'Cola'”.

Poste mi ne vidis lin ĝis longaj jaroj. Hieraŭ li trafis sur mian vojon, post tre dudek jaraj intermitoj. Li staris en la haltejo de Sepo, sur la spaco Luiza BLAHA. Li subklinigis sian kapon, triste li vidis antaŭen de mem.

– Ĉu vi povis decidi? – mi paŝis al li. – Same vi ne demandu – li manosvingis. Mi ne kapablas elekti, pri tiu mi estas malkapabla.

Ĉu kial mi ekdiris ĉiun? Ĉar multoj ne kredas, ke oni ne eblas stari centre. Kaj ja ĉiam ni ne paroleblas pri politiko.

Ádám POZSONYI

El „Demokrata” semajnoĵurnalo – 2/2012.

cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

 

Tradukis:

Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj

(HEKKP)