Al la plej ekskuaj momentoj de vito apartenas, kiom sur vido de fotopreno kiom ĉiu oni enmemoriĝas al menso de homo, ke oni forstaras la sia vorto.
Jam ĉirkaŭ kvarfoje mi rigardis… kaj ankoraŭ ĉiam mi ne povas tiun diri. Nur ia nedifinitebla tristo pleniĝas min.
Ĉi tia sento estas netradukeblanta, nek en lingvoj, nek en vortoj.
Sed, ĉu vi observis la duagradan informbezonaĵon de fotografaĵo, kiuj tiel por kundrivo, memkompreneblo faras: – Manoj de ĉiu estas supere en la aero (ili mansignadas) – La siaj buŝoj estas apertaj (ili kriadas) – En la areo maldekstre malantaŭe bukedo estas – Deprenita estas la sia ĉapo de vid-al-vide estanta viro (t.e. li ĵetadas, li ovacias) – Sur la lia kolumo de vid-al-vida viro havas kokardon (nacia festo) – Dekstre, malantaŭ la dorso de viro havas en manoj de knabeto standareton (pendoligas) – La dekstraflanka knabeto kaj la dekstre malantaŭe estanta virino ridete maldekstre observas (de tie alvetureblas la militistoj) – Nu, en la aero videblanta Horthy-bildo
Sed tion mi ne ellasu, ke ni komprenu al la homoj kion raportas la S-ro Gubernatoro [same el tioj videblas mensogoj de Péter Dániel, ke li estis nek patrujperfidanto, nek amasmurdisto, nek militkrimulo], fotografio de ĉi tiuj homoj tiun diras.
Kun unu vorto, tio estas vera, festa, neinstalita fotografaĵo, unu momentbildo pri la ĉion obstaklon forpiedbatanta ovacio.
Ekde mateno unu plenan vivhistorion mi finpensis, precipe siajn du ĉefheroojn de bildo vide.
Ankoraŭ du objekton mi tuŝas: la trolaborigajn manojn kaj la forturmentitajn vizaĝojn… Vere festo! … terura helpkrio! De tio ĉi neniam oni eblas liberiĝi!
(…)
Militistoamikoj sur la miljara, pola-hungara limo
Subkarpatoj hejmeniris (1939) – entuziasmaj hungaroj bonvenigas la enpaŝantaj hungaran reĝan hejmlandan armeon.
[Bedaŭrinde en 1945 sovetaj rabista-rotoj okupis Subkarpaton kaj same ĝis hodiaŭ daŭras ruso-ukrainigo de tereno. Bedaŭrinde.]
Dankema danko pro la bazpenso de mia supera skribo por mia kora amikino, por grafino Aŭrora Csáky sinjorino (Hajnalka CSÁKY)
cxar
nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas
lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.
Skribis kaj tradukis:
Hungaruja
Esperantista Komploto
de la
Konsiderej Progresantoj
(Beata) Karlo la 4-a
Reĝo de Hungarujo (1887-1922)
Mi reiris sur amatan teron de Hungarujo, pro ke malproksime de mia amata patrujo, al tiu nesolvigebla sankta ĵuo kaj vorto de mia koro ligas min, ĉiaj minutoj estas sufero al mi. Mi reiris, ĉar mi estas sankte konvikiĝe pri tio, ke ĉi tia grave provinta lando nure sub konduko de sia krona reĝo povas akiri la enan trankvilon kaj sub estrado de la sia leĝa krona reĝo ĝi kapablas akiri la internan trankvilon kaj la leĝan ordon, kiu estas sia antaŭkondiĉo de ekflorestiĝo de nia patrujo. Tiaj funebraj memoraj eventoj, kiuj en 1918 kaj 1919 okazis, tiel same fronti kontraŭ sia konstitucio kaj leĝoj de lando, kiel kontraŭ krona reĝo, sed konstitucifideleco kaj sobreco de la nacio hungara ne cedas mem daŭre miskonduki kaj mi vidas, ke Hungarujo estas sur vojo de la renoviĝo.
Pro la naturforte nin kraŝintaj eventoj
ĉesis pri nedivideba kaj neapartigebla posedado rilataj partoj de la 1867-a jara interkonsentiĝo kaj la ’Pragmatica Sanctio’, kaj rekonstruiĝas plena ŝtata sendependeco de Hungarujo, kiun zorgeme konservi al mi estas same unu el pluraj mia ĉefa klopodo. Kun tio ĉi la vivo kaj evoluo de nacio atingis novan fundamenton. Mia koro pikas, ke mi estas eksige el tio, ke ŝultr-al-ŝultre mi estus kunlaboros en tia ĉi laboro de renoviĝo kune kun mia nacio. Trankvila, ene solidigita, forta kaj sendependa Hungarujo estas tia kuna eŭropa intereso, tiu ekziste tia graba grantiaĵo de paco, mi ne estus kredi, ke eksterlandoj mian klopodon, kiu alidas nure al rekonstruiĝadon kaj garantiadon de la solidigado, la paca ordo kaj la daŭra trankvilo, ili voleblas malhelpi.
Pro ke sed mi konvinkiĝis pri tio, ke okupado de la apostola reĝa jurisdikcio nun al malfacilaj kaj netolereblaj elprovoj elmetus la mian nacion, sed ĉi tion mi neakordigeblas kun mia konscienco, ree mi foriras el la lando, sed malproksime ĉian mian forton kaj tempon, se devas same mian sangon al mia patrujo mi volas dediĉi, de tio disiĝi, al tio fariĝi por malfideliĝo neniam mi estos. Mi fidas en la dia providenco, ke estos alveturi la momento, kiam mi resteblos en mia amata patrujo kaj kun komuna forto el komunaj celoj, por komuna laboro estos unuiĝe kune kun mia nacio.
Dum ĉi tio plenumiĝos, la hungaran nacion de mia flanko same mi petas por tio, li subtenu la tian viron, kiu plenigas postenon de fido de nacikunveno, kaj de kiu de mia flanko same kun fido mi atendas prizorgon de tiaj interesoj, kioj laŭ praaj konstituciaj leĝoj de Hungarujo la reĝo kaj la nacio harmonian kunlaboron ili deziras.
Datita en Szombathely, 2-an aprilo 1921.
Karolo, propramane
cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.
Tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj
Estas 16-a Novembro, 17 horoj 53 minutoj. Mi sur la mia semajna materio pensadas, sed ne tre enmemoriĝas al nenio, ĉar antaŭ sidiĝeco al skribotablo ĉirkaŭe duonan horon mi en la strato promenis.
Tioman tempon pasigi en la nuntempa realo estas tia stomakoturnanta, ke la viro malfacile reekskuiĝas en tian dimenzion, en tio cetere oni vivas, en tio konservas en la loĝejo estantaj aĵoj – libroj, mapoj, fotografaĵoj, elizitaj ideoj, cigartranĉaĵoj kaj arĝentaj groŝoj. Ĉar en ĉi tia kovraĵo ankaŭ iel povas ekzisti, sed longe mergiĝi en la aĝoanimo sen admonanta-defendanta brakumo de la degluiĝeco, eksmodeco, akceptecon de sur renversan starintan mondbildo, la identiĝecon kun revolucio ĝi signifi.
Revolucio. Ĉi tie montriĝas – tiel do sur sia juĝeco de ĉi tia esprimo –, ke plimulto de la homoj – politikistoj, studentoj, domzorgistoj, kinokasistoj kaj bankaj oficistoj – ĉiuj alproprigis la sur renversan starintan (revolucian) mondbildon, ili akceptas, opinias por voloro.
Revolucio. la tia ĉi vorto tiel pulsas en nia konscio. kiel ia belega fraŭlino, kiel ia eminenta kvalita svisa ĉokolado, kiel sinonimo de la valoro, la kvalito. kaj ili ne komprenas, ke la revolucio ne estas alia, kiel la ŝima pano, la putriĝinta, la ebriada najbaro.
La revolucio estas tio, kiam la funkcieblajn aĵojn por nefunkciebla ni igas. Revoluciigi la instruadon, tion signifas: malmoraligi. Revoluciigi la teatran reĝisoradon: neĝuebla kaj obscena prezentado.
Oni ne toleras, se 56-on laŭ kontraŭrevolucio oni nomas, kvankam estas tio. Kontraŭrevolucio. La socio funkciis, estis leĝa ordo kaj aŭtoritato, poste alveturis la komunistuloj kaj ili revoluciigis. 1956 ĉi tion volis ĉesigi. Se la „revolucio” estas alveno de la malsana stato, ni ne nomus same tion, kio la plej fruan staton, la normalecon volas restarigi.
Estas 16-a Novembro. En 1919 sur ĉi tia tago enrajdis la sinjoro Gubernatoro, ke li pelu la sur renversan starintan realon de revolucio, li ĉesigu la malsanan staton, kaj li alporto la kontraŭrevolucion. La normalecon. Ni reordigu la niajn nociojn, kaj fine ni faru ordon same en la nian kapon.
Respondo-parolado de Mikloŝ HORTHY antaŭ por lia respekto alviciĝintaj budapeŝtaj urbaj dignoj kaj moŝtecoj en 16-an Novembro 1919.
Sinjoro Urbestro!
En koro mi dankas vian volontajn salutajn vortojn.
Mi direblas, mi ne ekzistas en tia animstato, ke en ĉi tia minuto kutimajn kliŝojn mi uzu, la mia jostosento tion komandas, ke sen ĉia preterparolo tion mi diru, kion en ĉi tia minuto mi sentas.
Kiam ankoraŭ ni forestis al tie ĉi, kaj nur radio de la espero palpebrumis en nia animo, tiam – mi eldiras – ni malamis kaj sakris Budapeŝton, ĉar ne tiujn ni vidis en tio, kiuj suferis, kiuj martiriĝis, sed ĉi tie kunfluintan malpuraĵon de la lando.
Ni amis, karesis ĉi tian urbon, tio en la pasinta jaro estis malĉastiganto.
Mi vokas al kadovro ĉi tie sur bordo de la Danubo la hungaran ĉefurbon: ĉi tia urbo malkonfesis sian miljaran paseon, ĉi tia urbo en la koton trenis sian kronon, siajn naciajn kolorojn kaj en ruĝajn ĉifonojn vestis sin.
Ĉi tia urbo en malliberejon ĵetis, elpersekutis el la patrujo la plejulojn de tio kaj dum unu jaro malŝparis niajn ĉiojn havaĵojn.
Sed kiom plie ni alproksimiĝis, tiom plie maldegelis pri nia koro la glacio, kaj ni estas pretaj pardoni. Ni pardonos tiam, se la ĉi tia erarinta urborrevenos denove al sia patrujo, el sia koro, el sia animo amos la glebon, en tio polviĝadas siaj ostoj de nia praŭloj, ami tian glebon, kion kun ŝvita frunto laboras niaj vilaĝaj fratoj, ami la kronon, la duoblan krucon.
Miaj militistoj, poste pri siaj teroj ili rikoltis benon de Dio, ili levis armilon en siaj manoj, ke ili kreu ordon ĉi tie en ĉi tia patrujo.
Ĉi tiaj manoj estas malfersuferintajnmitaj por frata manpremo, sed same povas puni, se devas. Mi estas konvinkiĝe pri tio, do mi tiel esperas, ke tio ne venos la vico al ĉi tio, sed kontraŭe, kiuj sentas mem de kulpuloj, ili konvertiĝos kaj kun potenciga forto helpos en konstueco de en naciaj esperoj brileganta Budapeŝto.
La martirojn, la ĉi tie multajn suferitajn niajn sangojn kun varma amo ni brakumas al nia koro.
cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.
Tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj
