A következő címkéjű bejegyzések mutatása: normaleco. Összes bejegyzés megjelenítése
A következő címkéjű bejegyzések mutatása: normaleco. Összes bejegyzés megjelenítése

28 december 2012

Por la mia Vermeto pri la ismoj, kaj la lingvo

„… Mia Vermeto, kiun sekretaj febroj ĉikanas, ke en vorto, koloro, formoj por eterno diru la transvaporiĝeman homon: prifajlu por ĉio -ismo. La -ismoj estas etaj pestaĉaj karteloj, la konspirecoj de la etaj malsanaj aĝiotistoj de la vortobazaroj, ke ĝeneralan atenton kaj monon oni poŝtranĉistu al la sia eta doma ŝarĝigo. La -ismo estas: la malsupren pendantaj haroj, la senŝtrumpeta sandalo, la negra ĉemizo, la eluzita, aĉa galanterio de la faliginte naskiĝintaj cerboproletaroj, ke ĝi elŝiru inter la homojn kaj por eta malpura aparta figuro malriĉiĝu la laŭ sia patrino enkisintan vivon. Kaj se iu iras direkte al vi, dire: Nek metu punkton tien, kien ĝis hodiaŭ oni metis kaj komon nek metu. Kaj skribu per minusklo, kiun ĝid nun per majusko oni skribis, kaj per majusklo kiun per minusklon oni skribis. – Repliku al li per bona laŭta rido: Kia eteta malgranda bruto estas via moŝto. …”

Szabó, Dezső (1930) Ars Poetica

[Dezidero Sabo (Tajloro) - 1879-1945 -
signifoplena, prisilentinta, konzervema hungara
aŭtoro, verkisto, publicisto, sociologo, ĵurnalisto, pensulo, filozofo]


cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsidere Progresantoj
 
(HEKKP)

21 december 2012

La tomboŝtono (detalo)

[Monologo de Boris la bulgara skulptisto]

„...
    - Ĉu vi konas, mi estis malriĉa knabo, kaj je mia infanaĝo mia patrino dungigis min al la komunumo por porkaristo. Vi nun ridas, sed antaŭ la porkoj ĉiu levus sian ĉapelon. Ĉu vi scias kiaj bonintencaj, honestaj animaloj estas tiuj? Dum tri jaroj mi eliris kun ili paŝtejon, de printempo ĝis aŭtuno. Mi ekkinis ilin. Fidelaj, honestaj. Ĉu vi komprenas? Ili amis min! Sed mi ankaŭ ne estis porko, nur homo…

    Li glutis ete, kaj ĝis unu momento li gapis antaŭen sin sur la plankon. Poste li daŭrigis:

    - Iuaŭtune oni suprensendis min glanigadi supren sur la montojn. Tiam okazis, ke lupoj komencis evitadi la porkaron. Estis unu inter la min komisiintaj bestoj, kiu ĉiam aparte iris kompare kun aliaj. Skabia, maldika malgranda porkinieto. La alioj ne toleris ĝin inter ili, ĉar ĝi suben malpuraĵiĝis en sia kuŝado. Ĉar la porko estas tre pura besto, ĉu vi konas, tiu forpelis de mem la tian. Tio ĉi porkineto estas la hontaĵo de la porkaro. Kaj ĝuste sur tion ĉi atakis la lupoj.

    - Matene okazis, apenaŭ iam post tagiĝo. Ĵus elpelis la bestojn el la gregejo, kaj dormeme mi premis mian dorson al fago, kiam la ŝrikon mi ekaŭdis. La malgranda skabia porkineto ree iome pli fore nazplugis de alioj, kaj tiun ŝtelumis la lupoj. Kvarope ekatakis ĝin samtempe. Sed kiam mi suprenlevis mian kapon pro la krieto, jam ĉiu porku direktiĝas supre la iliajn kapojn, kaj en la sekvonta momento la plena porkaro kungruntetis , kaj kiel ega negra cilindro kuregis sur la lupojn. Nur bildigu al si ducent-iom porkojn, kompakte unu apud alia, per suprenlevinta nazo rapidegi, blove kaj dentklakige! Dum palpebrumeto ili forpelis la lupojn, kaj la malgranda skabia porkineto havas nenion malfeliĉaĵon, krom kelkaj mordo. Sed mi pripensis multan tiutempe pri tio, ke kial ankaŭ protektis la bestaro tiun la unu, kiun alimanire ĝi elpuŝis el mem, kaj kiun poste neniam reakceptis. Sur nur nun mi eltrovis: pro tio ĉar tiu estis ankaŭ porko.

    - Nu, vi vidas, pro tio mi ŝatus esti porko. Ĉar mi envias de la porloj la solidarecon, kiu mankas el la mia homa bestaro. Ni doktrinojn diskonigas, kaj sloganojn amasigas sur pasvortojn, sed dume ĉiu nur pri mem okupiĝas, ne sian etfingron ekmovus por alio. Se tiam, tie en la arbaro, la mia porkaro ankaŭ tiel tenas sin, kiel hodiaŭ la homa socio: sisteme la tutan bestaron manĝegus estinta la lupoj. Kiel ankaŭ la homojn manĝegas sisteme la malbonegeco kaj la egoismo. Unuafoje emle min, Sed poste ankaŭ aliulon. Kaj fine ĉiun. Ĉiun! Ankoraŭ ankaŭ tiujn, kiuj nun min manĝegas tie en la kontoroj! …”

WASS, Albert


cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsidere Progresantoj
(HEKKP)

02 december 2012

Ni protestas kontraŭ la insultego de la nia Patrujo!

Ni protestas kontraŭ travideble „pakita”, publika kaj kaŝa atako!

– Hungara ’Justitia’ Komiteto
(MJB, Magyar Justitia Bizottság)

ALVOKO!

(Al ĉiu nia bonsenta hungara Patriano! Al intelektularoj! Al sviencistoj! Al artistoj! Al sportistoj! Al la memkonscia, nian paseintecon, historiajn eminentulojn estimantaj, saĝajn, integraj pensantaj ŝtatano de la hungara nacio!)

Ĉi-voje ni penses Vin, ekparolu! Ne permesu, ke nian Patrujon senĉese oni nazigu, faŝistigu, misfamigu kaj per senbazaj kalumnioj akuzu. Hungarujo ĉiam estis akceptanta lando, ankaŭ en la sukcesaj kaj en la per pereo ŝarĝintaj tempoj. En siaj limoj ĉion ĝi faris por savo de ĝia ŝtatanoj, dum ankaŭ la tempo de la 2-a mondmilito. La historio estas la plej granda pruvaĵo pri tio. Kiuj nun nian publikan vivon agace, senpriresponde incite, leŭ vorto malice grumblas kontrau ni, nemalmultoj al Miklós Horthy kaj liaj kunlaborantoj, intere al pli maljuna József Antall dankus sian vivon. Ni estas sata pro la pridiskutadojn de la niaj naciaj sortodemandoj el egoisma intereso kaj profitavido, depost longa tempo la malhelpantaj elparolantuloj kaj la laŭ tiuj en erarigeco, malsaĝigeco restantaj – plimulte senpekecaj – iliaj subtenantoj…

Ni metu finon per kuna volo kaj decideco, pri la interbatadeco de la nian Patrujon senkaŭze atakantaj fremdkoruloj, ĝene pluan detruon de nia publikvivo. Braklige manon de ĉiuj, kiuj depost jardekoj, konscie distordas nian nacian paseon, malverojn da dekduo ŝutas sur nin, ke kun hontiĝo ili kompromitu Nin, Ni donigu tiajn leĝojn, ke kontraŭ tioj ĉi malnoblaj rimedoj apelaciantaj, de la senĉesa intrigado nefortimiĝantaj fortoj, efike estu konduti. Se devas per la forto de la leĝo. Per la grava monpuno, per ĉesiginta, poste konvene siaj kulpoj, per plenumenda malliberiĝo sankcie iun ajn. Sen escepto. Senrigarde al ĉio ĝisaj reelaj, aŭ artefaritaj iliaj merioj! Ajn ankaŭ la establo de ekzilo enkonduke.

Ne estas devige ĉi tie vivi. Al kiu ne plaĉas ĉi tio Patrujo, tiu deirus.

Ni ne multobligas la vorton pluen, ni petas ĉiun sin taksantan gravan veran Patrioton, protestu kun ni, kie nur trovas rimedon. Per nefermitaj leteroj, per siaj kuraĝaj elpaŝeco, tiel hejme, kiel eksterlande ire kaj vene. En familia, amika rondo, sur publikejoj, protekte konstruon de vera vivebla Patrujo!

Dio defendu Hungarujon!

Prot. d-ro Imre BOKOR prezidanto
Béla Cs. SZABÓ vicprezidanto
Lajos HIRIPI ano de prezidantaro
Attila LÉVAY ano de prezidantaro
Attila Árpád PÉTERI ano de prezidantaro
Prof. Kornél BAKAI
Gyula DETRE (Kanado)
Csaba KENESEY (Svisio)
Prof. Alfonz LENGYEL (Usono)

El la reto

cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsidere Progresantoj
(HEKKP)
 

01 december 2012

Paradokso de la nia epoko - Dalai-lamao la 14-a

Pli garandaj domoj, pli malgrandaj familioj;
Pli multa mastrum-maŝino, pli malmulta tempo;
Pli multa kvalifiko, pli malmulta menso;
Pli multa kono; pli malmulta saĝo;
Pli multa fakspertulo, pli multa problemo.

Pli multa medicinaĵo, pli malmulta sano.

Ni iris sur la Lunon, kaj revenis,
Sed al la nova najbaro malfacile transvenas.
Pli multa komputmaŝino kun pli multa dateno,
Pli multan kopiaĵon faras ol iam,
Kaj ni pli kaj pli malmultan kontaktas.

Multa kvanto kaj malmulta kvalito,
Rapidmanĝaĵo kaj malrapida digesto.
Grandaj homoj kaj malgrandaj karakteroj,
Alta profito kaj malprofundaj interrilatoj.

Tia epoko,
Kiam estas multa en la fenestro,
Sed neniu en la ĉambro.


(Dalai-lamao la 14-a: Paradokso de la nia epoko)



cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

El hungarlingvo tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsidere Progresantoj
(HEKKP)

15 november 2012

Ĉu nur patrino?

De virino, kiu guste la sian rajtigilon volis renovigi en la departementa ofico, la oficistino demandis, ke ĉu kio estas ŝia okupiĝo? La virino hezitis, ne vere ŝi sciis, kiel ŝi difinu sian laboron.

- Tiel mi komprenas - klarigis la oficistino - ĉu vi havas laboron, aŭ nur…
- Jes ja, ke mi havas laboron - indignis la virino - mi estas patrino.
- La patrineco ne kalkuliĝas kiel okupiĝo, la „familianino” estas la adekvata vorto – akcentis la oficistino.

Ĝis ĉi tioj tagoj mi ne ekmemoris la historio ĝise unufoje en saman situacion mi alvenis en la Urbestra Ofico. La oficisto videble estis unu karierista damo, ekvilibriginta, efika kaj obscedito de tiaj gravaj titoloj, kiej: „Ofica Konfesigisto”aŭ „Urba Registristo”.

- Kio estas via okupiĝo - ŝi demandis.

Ĉu kio instignis pri tio, ke tion ĉi mi demandu, mi ne konas, nur enmergiĝis el mi la vortoj.
- Mi estas scienca kunlaboranto en la kampo de infanevoluado kaj homaj interrilatoj.

La oficistino stuporis, la globkrajono ekstaris en sia mano kaj tiel ŝi vidis pri mi, kiel kiu aŭdas malbone. Mi ripetis malrapide, akcente la gravajn vortojn. Poste admire mi rigardis, kiel mian aserton per negraj blokliteroj, sur la ofican presaĵon ŝi skribis.

- Ĉu mi demandus - komencis la oficistino interesiĝe - ekzakte kion vi faras sur tio kampo?

Mezuratece, sen ĉio eksciteco en mia voĉo, mi aŭdis mem demandi:
- Pluformigantan esplorlaboron mi faras, en laboratorio kaj tereno. (Kutime tiel mi diras: en la domo kaj ekster domo.) Al la mia estro mi laboras (al la Sinjoro unuavice, poste al la plena familio), jam mi akiris kvar rekonojn (ĉiu estas knabinoj). Kompreneble tio ĉi laboro estas unu el la plej vokiĝinta sur la mondo (ĉu volas iu kontraŭdiri?), kaj ofte ĉiutage 14 horojn mi laboras (la 24 estas pli procime al la realo). Sed la mia laboro pli multajn defiojn rezervas, kiel la plej multa meznombra kariero kaj la rekono estas pli multe kontentiga, kiel nure la mono.

La ofocostino per daŭre kreskanta honoro kompletiĝis mian presaĵon, ŝi ekstaris kaj persone akompanis al la pordo.

Kiel mi surveturis sur nian algaraĝejon, enpensiĝe en mia admirinda nova kariero, kuris kontaraŭ min la miaj laboratorio-asistantinoj. Ili havas 13, 7 kaj 3 jarojn. De sur la etaĝo mi audis novan eksperimentan modelon de nia infanevoluada programo (6 monatajn havanta bebo), kiel unu novan voĉŝablonon ŝi testis. Mi tiel sentis, mi plagis sur burokrataĵon! Mi tiel ŝajnas antaŭ ili, kiel kiu estas multe pli moŝta kaj pl nemalhavebla por la homaro, kiel la alia „nur patrino”.

(nekonatulo el la reto)


cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis el hungarlingvo:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsidere Progresantoj
(HEKKP)

09 november 2012

Novaĵoj – Epokspirito

Malofe mi rigardas televidon, antaŭ nelonge ial mi kuplis ĝin kaj konsterniĝis. „Teleĵurnalo” – reklamas la kanalo. Dimanĉo estas, la tago de la Sinjoro. En norma mondo ne estas teleĵurnalo, kial nenio okazas. Vere ankoraŭ en nia malsana epoko ankaŭ neniu okazis, nur oni perfortas kelkajn vagadajn pseŭdnovaĵojn – unue fuguras tragedio de rusa lernantgrupo, kaj en ia alia terparto okazis jam mi forgisis, ke kio – kiuj unuafuje estas nure negativoj, duafoje por la tuta mondo ni koncernas ĝin neniom.

Ja ĝi ne estas sekreto, por kio ekzistas tio ĉi la simptomo. Ankaŭ kun propagando de en alia kontinento okazintaj aferoj por multkulturismo oni transprogramas la cerbojn.

Je la 30-aj jaroj, en la Italia Reĝlando – mi ankaŭ ne kuraĝas priskribi, sub kies estrado – estis malpermesita raporti de la presoj pri la sangaj murdoj kaj malvirtaj agoj. Kaj tio ĉi estas saga io. La freŝa generacio nome – ĉar ankaŭ ili same ne kredas, ke tio ekzistas, ne estos por ili komprenebla, laŭsence pli malmulte prezentiĝas en ili, ke similon ankaŭ ili faru.

Mi ekmemoras. Kun maljuna ĝentilhomo mi korespondas. Mi citas liajn alineojn.

„Ĉu vi sciis, ke se tiel dire, je 1910 vi sendis telegramon matene pri Budapeŝto sur Fiumeon, tiuokaze tiu ankoraŭ samtage frunokte alvenis al la adresito? Kaj se la en Fiumeo ferianto poŝtrevene ankaŭ respondis, ĉe la lia peŝta kolego je sunleviĝo frapis la mesaĝisto de Hungara Reĝa Poŝto? Se hodiaŭ ĉiu tiel funkcius…”

Mi notas, ankoraŭ ankaŭ telegramo ne devis. La el Tatroj senditan ilustritan poŝtkarton en la poŝtvagonaro oni diselektadis, samtage nokte ĝi alvenis Budapeŝton, kaj sekvanta tage (!) ricevis la adresito.

Alio. Mia supera juĝista parenco nokte de sabato en urbo Peĉ sursidiĝis sur la Abbaziaan trajnon, en litvagono li dormis, sen vagonŝanĝo (!) matene elvagoniĝis ĉe la bordo de Adriatiko, tuta tage li vivis societan vivon (bano, kafejo, restoracio, promeno), poste li sursidiĝis nokte sur la vagonaron en litvagonon, kaj razite sin li elvagoniĝis lunde matene en Peĉ, kaj li iris en juĝejon labori! Nu, tion ĉi superu la EU-o!

Pozsonyi, Ádám

El „Demokrata” semajnoĵurnalo – 2012/41.


cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsidere Progresantoj
(HEKKP)

12 október 2012

Kulpaj vortoj - Epokspirito

Estas je 2000 eldonita, laŭ Nacia Lernolibreldonejo prizorninta volumo, en tio inter detaligo de la kutima progresa, demokratia, rasisma, sklaviga, ekskluda ktp., do laŭ buŝgusta de epoko toleremhistoria daturo[1] ekaperas unu frazo: „Liberigo de negroj”.

Ĉi estas simpla, sendamaĝa frazo, en tiu la plej servila, deviga por konveno mondcivitano neniun „tiun” trovus, ja tamen estos malfeliĉo el ĉiu en la lastaj tagoj. Mia konatulo en preparan instituton por profesoreco, kaj per siaj okuloj ŝi vidis kiam la profersoro surskribis sur la tabulon tion ĉi frazeton, unu da gravumantaj studento levis sian manon: „Ĉi tion tiel jam ne estus diri!” Tiel do la vorton. Tiun ne estus. Tiun vorton, ke negra. Iun alian devas diri anstatŭe.

Ne tiome antaŭe ekziustis organizo, kiun tiel oni nomis: Landa Cigana Loka Registaro. Laŭ ĉi tioj tagoj mi surenserĉis, kaj mi vidis, ke jam ne tiel oni nomas. Landa Romaa Loka Registaro. Tio ĉi nun estas ofociala. Ĉu ke en la pli frua kio estis pejorativa, mi ne povus imagi, kiel en tio, ke marmeladpano, aŭ infankuvo, sed do kiu mi estas, ke mi enmiksiĝu en la aĵon de granduloj?

Vortoj. Ĉi tioj vortoj iel ĉiam nur komplikaĵojn faras. Ĉiajn pensojn oni sekvigis en la homoj. Kaj oni klopodas ekskludi el la poblikvivo. Tiel ke sed la kreiĝintan malplenon oni devas plenigi, oni kreas anstataŭe aliajn vortojn. Ĉar tiu tamen estus, ke en la interparolo, se la temanta substantivo sekvas, tiam tie du sekundaj paŭzoj rezultu.

Estas ekzemple tiu vorto, kiu de memoreblaj tempoj tiun aperaĵon esprimas masive, ke iu al sia sekso inklinas. La siptomo estas malnova, depost ekzistas skribinta historio, ni scias pri tiaj okazoj. Do estis pri ĝi unu espromo, kiun ankoraŭ ankaŭ en aĝo de József Kármán[2], Pál Gyulai[3] aŭ Miklós Jósika[4] tiel oni uzis, konis Ady[5] kaj Ferenc Herczeg[6], ebrie ridaĉis pri tio Viktor Cholnoky[7] – ne pro malamo, nur do estas spritaĵa, se iu kun mustardo manĝas la marmeladajn knelojn.

Poste en erao de libereco ni ĝisvivis, ke ne estas permesata tiel diri, kiel ĝise. Ĉar la liberecego alvenos, do tuj ĝi malpermesas ion. La estaĵo de reĝeco ne malpermesis tian. Sed do ankaŭ ne asertis pri mem, ke ekzistas libereco kaj egaleco.

Do, nun alie devas nomi, kiel oni tiun diris, ke tio vorto estas pejorativa. Oni uzas laŭ insulto. Oni mokadas. Poste ni eksciis, ke de nun tiun devas diri: varma[8]. Ankaŭ ni uzas – escepte kiam oni ne vidas, kial en la drinkejo tiel ankaŭ oni diras, kiel en la erao de bona maljuna Cholnoky, kaj laŭ le nomo de libereco oni instalos ĉien kameraojn, eventuale aliformiĝos la situo. Sed ekzistas unu ĝena cirkonstanco: la homoj pri la „varma” vorto ankoraŭ ridaĉas. Kaj oni kunokulumas komplice. Oni fortiras siajn buŝojn, se iu uzas la vorton. Ĉio ete timigas min. Kio estos tiel baldaŭe. Ĉu oni deŝanĝos ankaŭ tion ĉi? Ĉu oni kreas novon? Post kelkej jaroj – poste komplice oni kunokulumadas, ke ĝi temas, kaj oni frapadas ŝultrojn reciproke – ĉu oni venos la sekvanta? Poste la pli nova kaj la pleja plej nova?

Ĉar la homoj neniam pri la esprimo ridaĉas, sed pri la poste estanta enhavo. Oni ŝanĝadus mem la konkretan substantivon pri io ajn.

Ĉu ne devus lasi kun la provadoj? La naturo – la ordo de dia kreo – sen tio ĝi estas pli forta.

Pozsonyi, Ádám

El „Magyar Hírlap” tagĵurnalo – 11-a Oktobro de 2012. ĵaŭdo


cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsidere Progresantoj
(HEKKP)

Notoj de tradukisto:
[1] Daturo – komprenu, tie ĉi: narkotaĵo aŭ veneno
[2] Kármán, József – (1769-1795) hungara aŭtoro, advokato, kalvinana pastoro, episkopo.
[3] Gyulai, Pál – (1826-1909) hungara poeto, aŭtoro, literaturkritikisto, universitata instruisto
[4] Jósika, Miklós, barono – (1794-1865) hungara aŭtoro, kreisto de hungara romantika romano
[5] Ady, Endre – (1877-1919) hungara poeto
[6] Herczeg, Ferenc – (1863-1954) hungara aŭtoro, teatraĵverkisto, ĉefredaktoro, ano de Hungara Scienca Akademio, unu el la plej signifoplena verkisto de antaŭa parto de 20-a jarcento
[7] Cholnoky, Viktor – (1868-1912) hungara aŭtoro, poeto, ĵurnalisto, arttradukisto
[8] varma – sanseksualo kaj samseksualino, goja**; hungarlingve la vorto signifas temperaturon

03 október 2012

Malkaŝaj kaj kaŝitaj metodoj

Eta kuriozaĵo. Antaŭ tio rondcifere naŭdek jare oni elprenis el geedzeca ĵuro de fianĉino tiun destinon, ke „en ĉiu ŝi obeas al la sia edzo”. Se miaj informoj estas korektaj, nelge ankaŭ la fidelĵuron[1] oni elprenis. (Ĉu estas mirinda, ke la viroj ne edziĝis? Fideleco estas ne deviga, obeemon ankaŭ elparoli estas ekstrema, sed je eksedziniĝo la virino portas duonon de havaĵo, kaj en iuj landoj ankoraŭ li devas subteni. Ne estas „negoco”, kiel la popollingvo diras.)

Sed la progreso ankoraŭ rezervus al ni surprizojn. Sur tiajn ŝtupojn de la eŭropemo, kleriĝemo kaj toleremo ni suprentiriĝus je estonto, ke ankaŭ pori tio ni devas ĝoji, se ni ne devas notarie certigi – sub ŝarĝo de punanta, duobla personenspezimposto[2] – unu samsekseman interrilaton. Sed nun ankaŭ ne pro kapturaj perspektivoj de direkte la formorto ŝanceliĝadanta blanka eŭropa civilizo, sed pro parlamentaj asertoj de István Varga mi kaptis plumon. Ĉar tio ĉi aserto tiel grandan pulvoron superenlevis, ke – inter alioj – ankoraŭ la plej toleremulon de ĉiuj toleremoj, ankaŭ Iván Andrassew-on[3] ĝi instignis por ekparolo.

La Andrassew nomiĝita – kiu sian plumon anstataŭ beletristo kelkfoje por denuncoj[4] uzas, kiel interrilate mi antaŭe je kelkaj jaroj rilate ajna librobruligo –, nun ree plumon li kaptis, kaj li ellasis, tiu estas sia plej esenco.

„Ne pri tia virseksuliĝo mi pensas, kiel tio el István Varga[5] FIDESZ-a parlamentano kaj malgrade el la plena partio ŝvelas, kune KDNP[6]: »Eble la patrinoj devus reiri apud infanedukadon, naski du-tri aŭ prefere kvar-kvin infanojn, kaj tiam ĝi havas racion, ke plie ili honorus sin reciproke, kaj ankaŭ ne altrudiĝus la perforto en familio« – li diris en Eŭropo.” Mallaŭte mi rimarigas, en Hungarujo li diris. Ĉar Eŭropo ne koncernas min. (Ankaŭ ilin Hungarujo ne koncernas, sed ĉi tion jam ni konas.)

La perforto estas malbela aĵo. Kaj ĉiu parfortigo mallaŭdon kaj ĉiu viktimo kunsenton kaj helpon meritas. Sed ĉar la progresantoj ne en realo vivas – sed en la majuskla Utopio, kaj tiel ili tenas sin kavazaŭ en siaj vivoj ili ne irus sur la ludloko, aŭ ile ne vojaĝus estis per tramo la 4-a numera – mi estas trudata prilumi por la Andrassew-specaj gutante humanaj estuloj kelkajn bagatelon el la eternaj leĝoj de vivo.

Ĉu ni komunigu Sofinjon? -  La komunigo de virinoj kaj la libera amo
Komunista propaganda libraĉo el 1919
Supre: Proletoj de la tuta mondo, unuiĝu!
La perforto estas unu el pruraj modalo de interesovalidigo. Ekzistas siaj malkaŝaj kaj kaŝitaj metodoj. La vangofrapo estas la malkaŝa kaj samtempe la plej triviala formo. Ja estas ankaŭ pli ruzaj, kaŝitaj metodoj. Se la vangazon ni punas, estu punebla ankaŭ la spika torturo, la nerva afliktigo, la histerieto. Ĉar tiun kiu postulos konton, se pro la intenca spika insulto (bombardo) la edzo post dek jaroj mortos pri stomakkancero? (La mezaĝo de subpremintaj virinoj en Hungarujo estas per dek jaroj pli alta, tiel de la tiranaj viroj.)

Maldekstroflankaj maskoj
Pri ĉioj kompreneble ili ne parolas, ĉar nia erao la maldekstran flankan idearon ŝovas antaŭen. Kaj la esenco de maldekstra flanko kaŝiĝas de la kaŝitaj, kaŝfiaj metodoj. Kaj kompreneble tiujn ĝi subtenas, dume la malkaŝajn ilojn ĝi penadas likvidi. La maldekstra flanko tion diras: liberigo, praktike ĝi signifas okupadon. La maldekstra flanko tion diras, respektu la diversecon, praktike ĉi tio tion ĝi signifas. ke vi iros en la malliberejon, ke vi havas alian opinion. Tion ili diras: ĝi estas multkolora la mondo, vere ĝi estas uniformiginta unueco. Ili tion diras, ni defendas la virinojn, vere restojn de familio ili disbatas.

Kiel en la reakcia, origina (laŭ dia orda) mondo ĉiu havas lokon kaj proporcion. La virino ekde tiu la mondo estas mondo, uzas per ruzajn trukojn, sed la voro per la rekta supereco de forto. La du ekvilibras. Sed se la unun el pluraj oni kriminaligas, la alian kvankam ne, renversiĝas la pesilo, kaj la mondo estiĝas por nevivebla.

Kaj estas la celo ĉi tio! „La paseon plene ni forviŝos”[7] kaj „en fundament’ sanĝiĝos”[8] ili volas. Mi notis, la virinojn neniam oni demandis, ke ĉu ili volus „egalrajtiĝi”, aŭ ili restus por patrinoj. Nun, tiel, poste la suprenmokicitigintaj virinoj certe ja furiozas, ke juroj ĉi tiel kaj juroj tiel, sed originale nek oni demandis, ke ili volus post cent jaroj. laŭ Tesco-kasisto esti sklavoj, aŭ prefere en la tradicia familiomodelo vivtene vivi, kaj tiel direkti la familion, ke per du ridetecoj kaj per unu bona tagmanĝo la viro estas „aranĝe”. Kiel la virojn per tioj estus, ne per memkonscia instou, kaj per tio, ke ni supeas sur ĉio kampo de vivo, kiu estas grava por li.

Ĉu tio ĉi estas la vera,
socialista virino?
Por la hodiaŭaj viroj la virino nur tion ne kapablas doni, kiu por li estas la plej grava sur la mondo: tiun ke li esas la estro. (Ni imagu, ke unu virino tra la vivo ne ricevas tion senton, ke ŝi estas bela.)

Kontraŭe la hidiaŭa virino viron devus elfosi el la ekzisto, ŝi devas meti cirklojn en ĉia tia kampo, en tio li sentas mem pri grava, ankaŭ la sencon de lia ekzisto ŝi volas endubigi, kaj en tio ĉi ŝi ekhavas mediatopatronadon laŭ ĉia linio. Viridealulo de nia aĝo estas Al Bundy[9] ŝuokovendisto. La lia edzino ne estimas lin, liaj infanoj forridaĉas, lia aŭtoritato estas nulo – nur liajn monojn ili elprenas. (Restris nur tio ĉi unu el la malnova, reakciaj praktikoj.)

Jes, la virinojn tiutempe oni ne demandis, ĉar la „liberigintojn” neniem oni demandas. (Tiu, ke Hungarujo estu republiko, ankaŭ tiun malvasta minoritato aranĝis per teroro, la popolo nek estis pri tio voĉdonige.)

Kaj tion ĉi la Andrassew-eskoj tre bone konas.

Ĝis la lasta litero. Kaj tio ĉi estas ene la plej fia.

Pozsonyi, Ádám

El la „Magyar Hírlap” tagĵurnalo – 15-a Septembro 2012.



cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsidere Progresantoj
(HEKKP)

Notoj de tradukisto:
[1] Fidelĵuro – praa hungara tradicio. En Hungarujo dum la geedziĝo la klientoj ankaŭ donas fidelĵuron, kiel praa hungara tradicio, ne nur ĵurpromeson.
[2] Por mempersonoj devu paganta imposto – laŭ hungare SZJA
[3] Andassew, Iván (1952; orig: Andrasev) – neniu; aspekte alkoholista ĵurnalisto de hungaruja maldekstra flanko. Li abiturientiřis ĉe la estergomaj franciskanoj, ekde tio li malgloras kaj insultas la konservemon. Oni diras, ke li estis junagento en la gimnazio, sed tion ĉi neniu kapablus atesti. La lia posta kariero multan demandon levas. Nun onidire li estas ano de pseŭdkristina eklezio. Laŭdire li estas judo.
[4] A. denuncis la verkiston. A. falis aferon.
[5] Dr. Varga, István (1953) advokato, patro de ses infanoj, parlamentano de hungara dekstra-flanka partio

[6] K.D.N.P – Kristiandemokrata Popolpartio – hungara dekstra-flanka partio, koaliciano de kabineta-partio FIDESZ
[7] Laŭlitere citaĵo el la fikomunista memsenmaskiganta kantiko, el la Intrenacio
[8] Laŭlitere citaĵo el la fikomunista memsenmaskiganta kantiko, el la Intrenacio
[9] Ĉefvirheroo de la „Married... with Children” [hung: „Rém rendes család” - Monstra kutima familio] televida serio (1987) – ludis Ed O'Neill
 

28 szeptember 2012

Staplu! – Epokspirito



S-ro Pollak
„Oni aliigu la rasistajn manĝaĵonomojn! Ĉi tion postulas la SOS Mitmensch aŭstra homrajta organizaĵo.” Trifoje mi klikis la ĉeftitolon, ke sekure ĉu mi ne eraris blogon de iuj spritofabrikistaj junuloj. Ĉar nuntempe oni renkontiĝas kun tia novaĵo, tiuj ne cent jare, sed eĉ ankaŭ kvin jare oni apartenis al kategorio de tiel nomata „ĉipa humoraĵo”.

„La viktimoj de holokaŭsto ekprocesis la OTP[1]-n”. Ankaŭ ĉi tio antaŭ nelonge mi vidis. „Malvenkis proceson la hungaraj holokaŭstviktimoj merkrede en la Unuiĝintaj Ŝtatoj interrilate per tio, ke ĉu ili kverelus en ia amerika tribunalo la bankon OTP-n kaj MKB[2]-n. La akuzantoj per tio akuzas la bankojn, ke estis »kunkulpuloj kaj agitantoj« de la nazia genocido – anoncas la Boomberg presagentejo.” Ĉu la MÁV[3]-proceso finiĝis? Ĉi tiu estis la unua, kiu enmemoris al mi. Poste mi informiĝis. Je 1-an Marto 1949 estiĝis la Landa Ŝparkasa Nacia Entrepreno. la jurpraulo de hodiaŭa Bank OTP. Sed do la faktoj la amantoj de progreso neniam ĝenas. Nek la sana kampula prudento.

La ciganrostaĵo
Sed ke mi reiru al artikolo de aŭstra homrajta organizaĵo – se poste, post la disfalo restaŭrigos la normaleco, la tutajn homrajtajn ekscitiston devos ekstradicii el la lando, kaj antaŭe prirespondigi ilin, pro deliktoj kontraŭ Dio kaj la normaleco –, laŭ la ĉefkrimulo de organizaĵo, Alexander Pollak[4] la tiaj esprimoj, kiel ciganrostaĵo[5], la negrokiso[6], abisme insultas la memsenton de minoritato.

La negrokiso
Ekstere, en la (en sia ekzistobazo pli bone amortizinta) Okcidento jam laŭ paniko oni transbaptas la nutraĵojn. Sed ne kun la laŭstomaka, ankaŭ kun spiritaj nutraĵoj estas ĉagreno. En Ameriko klasikaĵon de Mark Twain[7] oni volas „senmalamigi”, kaj el la plej nova eldono de Huckleberry Finn pli novtempe oni eltondilas la „negro” vorton. Ĉar alian ni ne agus, ni sekurigu la sekurigeblantan.

La legantulo urĝe el ĉiu aĉetakiru antaŭ milito publikigon, pro ke ĉu kiu scias, kiujn oni elprenos el volumoj de Jókai[8], Mikszáth[9] kaj Gárdonyi[10]. Kaj se elveturos la toleremo-polico, ni kaŝu abisme la kelon.

Pozsonyi, Ádám

El „Demokrata” semajnoĵurnalo – 2012. 35.


cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsidere Progresantoj
(HEKKP)
 
Notoj de tradukisto:
[1] OTP – la plej granda banko de hodiaŭa Hungarujo
[2] MKB – Hungara Komerca Banko
[3] MÁV – Hungaraj Stataj Fervojoj – nacia fervoja kompanio. Ili ekprocesis ĝin, ĉar per fervojaj vagonoj oni transportis la judojn en koncentrejon
[4] Alexander Pollak (1974) aŭstria neniu
[5] ciganrostaĵo – hungarikumo – nomo de rostita ajla manĝaĵo, kun paprika, rostiĝinta lardtranĉaĵo
[6] negrokiso – dolĉaĵo – hungarikumo de 80-aj jaroj – biskvita posto, kun koloriginta ovŝaŭmo surverŝe per ĉokolada verŝaĵo
[7] Mark Twain (1835-1910) amerika verkisto
[8] Mór, Jókai (1825-1904) hungara verkisto
[9] Kálmán, Mikszáth (1847-1910) hungara verkisto
[10] Géza, Gárdonyi (1863-1922) hungara verkisto

25 augusztus 2012

Ankoraŭ ĉiam estas same pli sube

La homoj estas tiel, ke li devas aĉeti pantalonon. Nu, do spiritulo ne laŭsemajne kuregadas en Placon observi la malpliprezigojn, kaj la nocio kaj kiamaniero de modo super ia erudicia nivelo estas apriore tia nekomprenebla kaj dista, kiel kuirada scienco de feminista batalisto, sed oni devas marĉandi. Se ĝi touziĝas, novon devas akiri.

Ekiras la homo pantalonon aĉeti, kaj tiel oni estas kun tiu, kiel kun ĉiu, kiu en nia moderna kaj progresa epoko estas kutima. Neniu estas tiu, pri tiu oni nomas. La parollibereco signifas pensopolicon, la egido de homaj rajtoj militan bombardon (oni estas interesa unufoje primediti tion fakton, ke ekzemple la Usono ĉu laŭ kia juro disvastigas la homaj juroj kaj la humsnismon dissemite en la mondo. kaj ĉu laŭ kia juro molestas aliajn landojn laŭ preteksto de suspektindaj nukleaj establaĵoj, kiam ĝi estas la ununura ŝtato, kiu la atomon jam foruzis), la vestaĵo kaj ĝenerale ne pri surhaveco estas invente. Kaj se la homo tion volas, ke post unu koncepto, unu produkto la tiu enhavo staru, kiu estas originale la signifo de vorto, trioblan prezon devas pagi por tio. (Vidu: pano, lakto, viandaĵo ktp.)

Sed pri la pantolono mi volas paroli, kio en nia epoko trairas trans konsternanta progreso (bastardiĝo).

„La paseon plene ni forviŝos!” Tio ĉi estis la signalo de progresa maldekstro, sed feliĉe ĝi ne sukcesas ankoraŭ ĉion kaj ĉie malaperigi, kiu restis el la normaleco, tiel tie estas ekzemple la fotografaĵoj. Jes, la maljunaj, pulvoraj, en la skatola estantaj fotogarafaĵoj pri niaj praavoj, geavoj, aŭ same pri famaj historiaj personecoj. Same al mi alvenis en miajn manojn unu flaviĝinta fotografaĵo. Tie staras, jes, tie  staras sure tiu sinjoro kun lipharoj sur la Ĉefa placo, transverse kun la preĝejoturo (mia iu praulo estus), kaj intere videble unu malgranadan dandon li admonas al ordo – ĉiucerte la propagandon de socialdemokrata partio provas propagandi la impertinentulo –, siaj manon en sian unuan poŝon li kaŝas. Kaj ĝi vidiĝas, kie estas la taliolinio de la pantalono. Jes, tie ĉirkaŭ sub la akselo per unu manstreĉlarĝo.

Bonvolu, tio ĉi ne estas demando de modo! Ne kontraŭeco de koloroj aŭ malvasta kaj vasta. Tiu estas interrilataĵo. Rilato al la universo, al la ordo speguliĝas en tio.

Sub la akselo per unu manstreĉlarĝo! Tie estis loko de zonrimeno. Sed venis la 60-aj jaroj. Kja la 60-aj jaroj pli multajn detruis pri la normaleco, ĉar antaŭe mult-multaj jarcentoj. La por gradan mensoginta franca masmasakro estis ĉirkaŭe per tioma demoralizanta efiko por la mondo, kiel la bitmovado, Tiam, en la 60-aj jaroj malsuprenlaciiĝis la nivelo de pantalono sur la taliolinion, sed por la sur la florbedo baraktanta droga patrujperfidanto (hipioj) tio ĉi perfekte konvenis. Kaj manifestiĝis same nova aĵo, la ĝinzo. Tiu, kiun originale bovistoj surhavis, kaj nun subite por sinjoroj oni vendis laŭ alta mono. Sed la ĝentilmodo komencis kopii la sub sin starantajn kastojn. Ne la etburĝo, la pli malsupra nivelo imitis la vortuzon kaj ĉapelomodon de maŝta grafino – kiel trans la jarcentoj ĝi estis kutima –, ne, la ideto de sinjoro inĝeniero ekis kopii la bovistfraŭlon. La supero ekis imiti la subon. Kaj la tio ĉi procezo ĝis hodiaŭ alproksimiĝas al sia finevoluo.

Jen, komenciĝis la nova jarmilo, kaj la pantalonon eĉ pli malsupran oni deŝovis. Malsupran, sub la kokso. Kaj ne ĉe la virinoj, jam same ĉe la sinjoroj. Mi iris kaj venis dum duona tago, ĝise mi trovis tian pantalonon, el tiu ne elgvatis mia duona postaĵo, se hazarde mi faligat ’Ĉihejmaj misteroj’ artikolan volumon de Lajos KUTHY. Kaj tiam ankoraŭ mi ne parolis pri la stato. La naŭdek procento de la okulobservintaj produktoj estas ne nurŝiriĝintaj, sed ĉirkaŭ la poŝo per maŝina procedo intence estas surverŝe per ia farbo. Ke al pulgara, senpretenda, fuŝa, ke al progresa spirita ĝi ŝajnu.

Mi vidis la por depito ofertintan pantalonon, kaj tiu venadas en mia kapo, ke tian – ne dum la nia sinjoro reganto HORTHY, sed je 1987 – ĉe la konstruado surhavis la filaboristoj, kian sur la skafaldoj ili grimpis. Ĉar honesta laborulo post la skriplaboro sur la trolebuso ne surhavis tian, kaj nun por dekdumil forintoj ili enpremis en mian mienon.

Ĉiam estas pli sube! – oni diris.
Akselo, talio, kaj nun la kokso.

Pli sube. Nu, sed mi damandas suplike, ĉu fakte, kien?

Pozsonyi, Ádám

El „Magyar Hírlap” tagĵurnalo – 24-a Aŭg. 2012.


cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj
(HEKKP)

14 augusztus 2012

Deco - Epokspirito

„Biografio de viena prostituitineto” artikolan klasikan verkon de Josefine Mutzenbacher mi studis en mia kabineto, kaj nome ĝisfunde. Hej, ĉu kien palaperis tiu la fabela mondo? Tiu la burĝa medio! Tiu la ideala idilio! Ej, ĉu kin sciasas pri tiu la hodiaŭa junularo? Tio ĉi la miksrasa generacio! Ej, kia kruda estas hodiaŭ ĉiu! Ej, ĉu kie estas la deco? Ĉu kie estas la bona maniero: Tiam oni sonoris. Laŭte. Ĉagrenante.
Tiel mi sentis mem, kiel iun oni frapis vange. Ĉu kial oni perturbas min? Ĉu kial oni ne lasas min en trankvilo? Tie mi absorbiĝas pri la delikataĵoj, pli alta stilo, beleco de la lingvoj, tiam venas la ekstera mondo, la kruda, la vulgara, la gluiĝinta al tero, kaj oni enabomenigas en mian revadon, Ĉu kiu estus tiu? Ĉu kiu estas tiu pervers? Per ĉagrena vizaĝo mi elrampadas el la fotelo, kaj mi ekiras direkte al pordo. Mia kolero nur, kiel ĉiam, se per vanos oni torturas min, se per stultaĵoj oni deŝiradas nivelon de materia ekzisto, se la materio enabomenigas en tiun alton, en tiun eteran sferon, ĝia voro de tio estas mia ĉiutaga. Tiel oni molestis tio ĉi insulto, ke preskaŭ mi ekscitiĝis mem. „Ĉu kiu estas tiu kreteno?” – mi diris, poste mi eksatis direkte malantaŭ la sojlo, kaj mi kompletigis: „Tamen oni putrus!” Mi atendis kelkajn sekundojn, kaj la pordon por larĝa mi malfermis.

Tri junuloj staradas transe de sojlo, ili estus dekses jaraj. Du knabo, unu knabino. En iliaj manoj multaj ruĝkoloraj paperoj.

Bonan tagon mi deziras! – diris unu el pluraj, kaj li ekridetis. Por ikso-iplilono-zo (ĉi tie unu nomon li diris, sed nu ĉu kiu estas kapabla ĉiun idiotojn teni en sia memorio) MSZP-a parlamentano ni kolektas frapslipojn. Hungara Socialista Partio – li kompletigis ankoraŭ, pro evito de la miskomprenoj.

Tio ĉi estis jam multa por mi. Tio ĉi troiris sur ĉiu limo. Tio ĉi jam iris pli malproksimen ĉe kiu, kiel tiun je tago mi povis elporti.

Geinfanoj, mi estas faŝisto! – mi parolis rigore, kaj ŝlosile mi fermis la pordon de loĝejo.

„Pardonu”, mi aŭdis tra la ferminta pordo, poste ankoraŭ same tiun li aldonis: Vi indulgu por mi, bonvolu.

Hm. Tiel oni ŝajnas, tamen estas senespra la hodiaŭa junaro. Tamen tute pereis plene la deco el la homoj.

POZSONYI, Ádám

El „Demokrata” semajnoĵurnalo – 2010. 11.


cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj
(HEKKP)

14 július 2012

Kapon starige - Epokspirito

8-a Decembro 1864. Al la lia „Con quanta cura” komenca encikliko allige papo Pio la 9-a eldonas la „Silabaĵo”-n, la „Liston de modernaj eraroj”, en kiu per eklezia anatemo li plagas la raciismon, la socialismon, la liberalismon kaj la tutan modernan civilizon, li kondamnas la principon de disigon de ŝtao kaj eklezio, por senracieco li kvalifikas la liberecon de konscienco kaj por „terura misinstruo” la parolliberecon. Glorema momento! Lasta ekflagro de la moralo kaj sana pensado.

Hodiaŭ jam tie ni daŭras, ke la per Svisia Popolpartio subteninta, la malpermeson de minareto-konstruo en konstitocion sekvestri dezirantan referendumon ne nur la maldekstraj kaj liberalaj fortoj klopodis borigi, sed same estroj de la ĉiuj kristanaj konfecioj. En Hungarujo kvankam laŭ la gvidantoj de eklezioj „ne estas esenca sonorigi je 4-a Junio”, ĉar ĝi ne estas eklezia evento. Je 4-a Junio 1920[1] en la tereno de la kompleta Karpat-baseno muĝis la sonoriloj. Je 1947 kvankam Mindszenty[2] – tiam ankoraŭ – dukoprimaco plejsanktaĵon por adorado kaj sonorigon ordonis en lia cirkulaĵo. Jes, tiam ankoraŭ ni ne trapasis la 68-an infekton, kiu fine verton staris la mondon. Kaj verte stare estas malfacila realan figuron ricevi pri la mondo. Jam tiu same estas supron de kapon stainta vidpunkto, kiam oni klarigas entuzisme, ke kiujn da partoj de la historia Hungarujo oni disligis, kie estis etna plimulto de hungaroj.

Morala bazo de aparteneco de tereno ne pri nombroj de peco dependas. Se la najbaro travenas kafumi kun sia familio, kiam oni ne dirus tion post konsumo de kafo, ke hop de tio duono de la loĝejo estas nia, ĉar „ni estas plimulte” ene, ol la propriatulo. La alia tute verton starinta argumento estas la tempo. Kiu tiun emfazas, ke ĉar 1920 estis malnovtempe, ni devus forgesi Trianonon, ni devus rezigni, ne devus pri tio okupiĝi, estas tiajna, kiel je 17-a jarcento tion oni dirus: „Buda[3] jam 100 jare falis, oni ne devus okupiĝi pri tio. Bona estas tiel en la manojn de turkoj.[4]

La tian kanajlon nature – ĉar la mondo ankoraŭ ne estis stare verton – tuj oni sabre buĉus lin, kaj lia kapo estus surfiksi supron de fortikaĵo fortomige.

POZSONYI, Ádám

El „Demokrata” semajnoĵurnalo – 2012. 24. 


cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj
(HEKKP)


Notoj de tradukisto:
[1] Trianono – kastelo en Pariza – tie ili subskribis la pasdiktaton, kiu mutilis la miljaran Hungara Reĝlandon
[2] Mindszenty, József (Jozefo) – 1892-1975 – martira hungara kardinalo, dukprimaco, ĉefepiskopo de Esztergom, kiun la komunistoj torturis, kaj en prekoncepinta proceso kondamnis. En ekzilio li mortis. Lia beatiganta proceso daŭras en Romo.
[3] Buda – antikva ĉefurbo, kaj reĝa establejo, sur la bordo de okcidenta flanko de Danubo rivero (Duna). Je 1873 ĝi unuiĝis kun urbo Peŝto (Pest) kaj urbo Antikva Buda (Óbuda); laŭ Budapeŝto (Budapest) nome.
[4] Urbon kaj fortikaĵon ’Buda’ la otomana-turkoj je 1541 okupis, kaj nur je 1686 ĝi liberiĝis. En Hungarujo ĝis 150 jaroj reĝis la otomana-turkaj konkerantoj.

23 június 2012

Ekrigardo pri la Tajgeto

Freneza mondo estas la hodiaŭa. Sed ja same la malnova estis tia, kaj sendube tio estos same la sekvonta. Iel tiel formuladis la bona Kálmán MIKSZÁTH (1), ne estas laŭlitera la citaĵo, nur tiel elmemore mi ungis tien, sed tiajn frenezecojn, kiaj estas hodiaŭe, ankoraŭ li imagus neniam. Ja la granda aŭtoro ne suferi mankon je fantazio. Mi malbone diras, ne estas frenezecoj tiaj. Plie kanajlecoj, demencoj, stultaĵoj, malhumanecoj.

Kaj pleje hipokritoj. El tio estas la pleja. Ĉar la marŝo de la mondo same ĉiam ĉirkaŭ la potenco moviĝis, nur malnovtempe tion ankoraŭ rekte oni ekdiris. Enen la vizaĝon de homo. Se la olgarko aŭ la princo okupis teritorion, li postulis la imposton, la armitan servon, rekonon de la feŭdrajto, sed ĉi tion li faris alude pri forto, kaj ne pri humanismo, pri toleremo, pri homarajtoj, pri alispececo kaj montrade pri ceteraj mensogoj li puŝis sklavecon. Kaj pleje li ne atendas tion, ke ankoraŭ aldone same ili ŝatu lin. Ke ili aplaŭdadetu al li. Ke ili ovaciu lin laŭ liberiganto. Ke la okupinta popolo ankoraŭ same por oficiala festo manifestu la sian sklavecon puŝecon. Por ruĝa litera festo. Ke ili portu florkronojn al monumentoj de siaj okupaduloj.

La abnormaleco kaj la renversita mondo en nia epoko tiel transpenis la povon, ke bone vide ĝi svingiĝis kontraŭatakon. Ĉar jam ĝi farus. Ĝi ekzistas en gajna pozicio. Hodiaŭ ĝi ne kontentiĝas per tio, ke la abnormalon ĝi provu pograde en postenon meti – ĉar ĉu kion alian ni nomus, kiel en postenon meto de abnormalo la en Okcidenta-Eŭropo jam laŭ natura kalkulanta alispececon. laŭ tiu ĉiu estas suntenenda, salutenda kaj aklamenda, kiu deflankiĝas de normaleco –, sed ĝi klopodas likvidi tion, kio el la ordo de kreo ankoraŭ tie ĉi tie oni restas. La progreso en la pasintaj jarcentoj renversigis la ordon de vivo, en la renverson staris la moralan kaj socian valorsistemon kaj nun jam la nudan biologian ekziston ĝi penadas elimini.

La ĉirkaŭa polemiko de abortigo, ne estas novdata en la hungara socio. Same en la pasinta periodo tranĉa opiniodiferenco alformiĝis konekse la aborto, respekive permeso de tiel nomata abortotablojdo. La liberalaj (tenenebro-partiaj) jurdefendantoj kompreneble refoje same jurojn de individuo metas antaŭejon atribue de komuneco, plengrade preteratente tiun simplan fakton, ke en malpliiĝanta loĝantara komuneco mem la aborto, same la likvido de naskiĝendonta embrio estas absurda kaj skandala. Kaj tiam ankoraŭ ni ne esploris etikan projekcion de demando, nur nature laŭ praktikema elemento ni proksimiĝis al tio.

La modernulo, liberala (tenenebro-partiulo) kun moka malestimo parolas pri homo de malnovaj, eksaktualaj aĝoj – kiuj ne havas nek poŝtelefonon nek publikan rajtoprotektanton –, kaj la Tajgeton (2), kiel institucion nature oni kondamnas. Mi pensas pri – onidire – praktiko de spartanoj, kiu hanas tian esencon, ke la miksrasajn, malsanemajn, por netaŭgo pensitajn ĵusnaskitojn ili deĵetadis pri la monto. Nu, pri aŭtentiko de tia legendo ĝis hodiaŭaj tagoj ne ekzistas pruvo. (Laŭopinie mem la spartuloj distribuis, ke ankoraŭ timan famon ili havu.) Tiam pri tio estas nomebla la hodiaŭa kleriĝinta homo, kiu efektive faras tiun, ke la nedezirintan idon antaŭ sia naskiĝo oni murdas. Ne tiun kiu estas vivnekapabla, sed kiun oni ne havas inklinon edukadi. Oni ne havas inklinon okupiĝi pri tio. Same pri sia eksisto oni devas scii. La sian komfortan vivon tio konfuzas. Merita estas cerbumi same pri tio, kaj estas rapide komprenebla, ke se la greka legendo propre estus vera, la hodiaŭa memefektiviga homo estas kun volumentoj pli kruela, kaj tre oni impetas de la normaleco. Nome „politike ĝusta” homo de nia aĝo la postan faras: kiu ne estas vivkapabla – la hondara lingo pri tio havas esprimon: „ne konvena por vivo” –, kiun kun teĥniko, kun maŝinoj, kun kuracistaj fortostreĉoj oni daŭrigas en vivo, kaj kiu laŭ originala intenco de Dio devus naskiĝi, sed tiun en la utero de sia patrino oni murdas.


Antaŭ nelonge en la Hungara Oranĝo nomiĝa liberala (tenenebro-partiulo) gazeto la sekvontan esprimon mi malkovras en fiskribaĵo: „vivdefenduloj”. Ĉi tion tiel ili komprenas, ke la vivdefenduloj estas obskuraj elementoj, kiuj – krome ke verŝajne ili estas same antisemitaj – malaprobas la aborton, kaj ili defendas la vivon. Ĉar tien ni atingas. Vivdefendulo – kiel etikedo. Kiel stigmo. Kiel nigra punkto sur kadrokarto de ies, Kiel kondamnenda kulpo. Kiel peko, ki ni havas lokon en la kleriĝinta Eŭropo.

Apud la rasistan, ekskludeman, memseksemfobian, reakcian, degluiĝan oni alviciĝis pli nova etikedo, kontraŭ kiu devas batali. Kaj kiun kun tio etikedo oni suretikedas, tiu rigardeblas mem.

Ĉu estas miraklo, se la homo jam tien atingas, ke malrapide same la aliajn brulmarkojn komencas ekŝati laŭgrade?

Ádám POZSONYI

El "Magyar Hírlap" tagĵurnalo – 16- a Junio  2012.

(1) Kálmán (Kalomano), MIKSZÁTH (1847-1910: eminenta, fabeloinklina hungara aŭtoro, meditulo, verkisto
(2) Tajgeto: legenda monto en Greko, en Sparto. Laŭ neprubintaj legendoj de ĉi tie oni deĵetis la nevivkapablajn infanojn.


cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis kaj komenis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj
(HEKKP)