Ĉi tio estas nia hejmo (kun video)

 Unu el la plej belaj videoj pri Hungarujo.
[La tilolo de la libro sur la tablo estas: Hungarujo]

Ennaĝantaj surskriboj:
Netuŝita arbarego
Jarmilionaj enigmoj
Noblaj aromoj
Pulsantaj festivaloj
Konservitaj tradicioj
Surskribo sur la muro: Heredo kaj Misio
Fieroj de nia pasinteco
Legendaj heroaĵoj
Maro de travivaĵo
Niaj vivigantaj trezoraĵoj
Niaj naturaj heredaĵoj
Fabelantaj urboj
Senfinaj aventuroj
La nubo:
222 agnoskitaj kuracakvo
72 kvalifikitaj kuracbanejoj
3000 festivaloj kaj aranĝaĵoj
1500 muzeoj
8 mondheredaĵaj lokoj
22 vinlandoj
300 regiona-domoj
3500 kasteloj kaj kurioj
1128 kilometroj vojstrekoj de ’Kéktúra’ (Blua ekskursa)
144 lernopaŝejoj

Ne sufiĉas ĉeno da generacioj pri tio,
ke ĉi tion la belegan landon
vere ni konatigu…

Aventuru ankaŭ vi enlande,
kaj faru ŝatecon ankaŭ al alioj sur la
paĝo www.itthonalegjobb.hu!

Per ĉio tarvivaĵo vi estos pli multa

Hungarujo
la plej proksime al via koro


Ĉi tio estas nia hejmo

Estis ĉi tie ĉiam, kiu kuraĝe diris,
ĉiam estis grandon sanĝantoj,
ankaŭ el la nenio fortikaĵon masonantoj,
la ne senkuraĝiĝantoj.
Kiom da penso kaj kiom da koro,
kiu ankaŭ post jarcentoj vokas agi,
ankaŭ nun novan forton ĝi donas kaj animas,
ke estu por granda ree!
Kiel bone se ni konus la avertatan vorton de la pesinteco,
sur la ĉielon ĉizitajn signon, kiun nur nian koro vidas!

**
Alveturus io ajn, ĉiam sciu, ke;
Benita estas ĉi tie la tero, la ondruliĝantaj riveroj,
la arbaroj kaj kampoj.
Ĉi tio estas la nia hejmo ĉi tie ni devas vivi,
nia paseo kaj futuro, ĉiu al ĝi alligi,
ĝia sonĝo en ni korpigas.
Tiel estos eterne.

***
Kiom da pensego kaj kiom da koroj,
kiuj ankaŭ post jarcentoj vokas agi,
ankaŭ nun novan printempon atendas kaj esperas bonan,
ke ne ĉesigu, ke vivu.
Ne la malamo, la malkuraĝo,
nur la amo estas tio, kiu veturigas pluen,
ke ankaŭ en pli belaj tagoj ĉiam vidu
doloron de alioj.
Kiel bone se ni konus la avertatan vorton de la pesinteco,
sur la ĉielon ĉizitajn signon, kiun nur nian koro vidas!

****
Venus io ajn, sed ĉiam sciu, ke;
Benita estas ĉi tie la tero, la ondruliĝantaj riveroj,
la arbaroj kaj kampoj.
Ĉi tio estas la nia hejmo ĉi tie ni devas vivi,
nia paseo kaj futuro, ĉiu al ĝi alligi,
ĝia sonĝo en ni korpigas.
Kaj se via infano demandus, kial vi estas fiara pri tio,
ke kial estas pli bela ĉi tio rigiono ĉe io ajn?
Instruu al li kanton de niaj mortintaj poetoj,
ke kial vivas en ni la fideleco ankaŭ trans la tombo!

*****
(Ŝi zumkantas…)
Alveturus io ajn, ĉiam sciu, ke;
Benita estas ĉi tie la tero, la ondruliĝantaj riveroj,
la arbaroj kaj kampoj.
Ĉi tio estas la nia hejmo ĉi tie ni devas vivi,
nia paseo kaj futuro, ĉiu al ĝi alligi,
ĝia sonĝo en ni korpigas.
Venus mil novaj amikoj,
neniam serĉu novan Patrujon.

*
Prezentis kaj kantis: 'CSÉZY'
Teksto: Tibor MIKLÓS
Muziko: János MENYHÁRT kaj Viktor RAKONCZAI
Enscenigis: Gergely TÓTH

Cxar nun ni vidas per spegulo malhele sed tiam okulon cxe okulo nun mi konas lauxparte sed tiam mi konos tiel same kiel ankaux mi estas konita

Tradukis:

Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsidere Progresantoj

(HEKKP)

 

Ĉe la riverkurbo de la Dono hungaraj herooj mortis - R.E.P

Antaŭ 70 jaroj, la 12-an de Januaro, 1943 komenciĝis per la unu el alia plej granda homoperdo funckianta batalo de la nia historio, ĉe la vojfleksiĝo de rivero Dono.
Ni memoru pri la mortfalitoj, deportitoj!
Ili ripuzu en Paco, Pace!

 

 

De la direkto riverkurbo de la Dono, la vento de morto balaas.
Preter mia orelo kuglo siblas: frida, frida, frida!

La flankon de la bunkro hodiaŭ bomba trarompis.
Kaj se krias vin la via kunulo: pluen, pluen, plen

La vento, disportas, nian dormon nokte: li frosmortis.
En la neĝo ni enprofundiĝas. Kial ni eliris? Jam mi ne scias.

Se estas anĝeloj, oni ne iradas nun ĉi direkte,
Nur diabloj pafas nin: vivu, vivu, vivu!

Se vivus ankoraŭ mia patrino, kaj mi havus domon, kaj patrujon
Se atendas min la mia karulino: kial, kial, kial?

La vento, disportas, nian dormon nokte: li frosmortis.
En la neĝo ni enprofundiĝas. Kial ni eliris? Jam mi ne scias.

Sed malproksime estas ankoraŭ la somero, la frostmorto falĉas.
En la mia koro estas nur glacipendaĵoj: eble hodiaŭ mi mortos.

De la direkto riverkurbo de la Dono, la vento de morto balaas.
Preter mia orelo kuglo siblas: frida, frida, frida!

 cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Faris kaj tradukis:

Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsidere Progresantoj

(HEKKP)

Husara sturmo

    La lasta hungara ĉevalsturmo je 1941 mirfrapis ankaŭ niajn tiamajn aliancanojn. Vere tio ĉi estas neregula okazo, ja ankankaŭ en la 1-a mondmilito kristalklare malkovriĝas, ke al la kavalerio – se laŭ tradicia senco ni alrigardas, nome pri dorso de ĉevalo batalntajn militistojn ni imagas antaŭ nin – vesperiĝis, Kontraŭ tio ĉi ne nur en la transporto ludis gravan rolon ankoraŭ ĉiam la ĉevaloj dum la tempo de 2-a mondmilito, sed ankaŭ plura ĉevala divizio deĵoris tiam. Ĉe plejparto ĉi tio tion signifis, le sur dorso de ĉevalo vojaĝis la soldatoj de ĉevalregimentoj inter du punktoj, sed esceptoj tial prezentiĝis:

    „La batalojn de la pli fruas historiaj eraoj karakterizaj memorindaj ĉevalsturmoj dum la 2-a mondmilito nur sporade troviĝis. Lastan tiaspecan batalagadon de la hungara kavalerio signifis ankaŭ tiu la famekanata okazaĵo, kiun la 15-an Aŭgusto la por okupado de urbo Mikolajivo kaj por ĉirkaŭfermado de la tie defendantaj sovetaj formacioj sin antaŭenpremtrudantaj germanajn kaj hungarajn armeounuojn sekurigantaj militistoj de 4-a husara regimento plenumis.

[…] Al la batalgrupo sur la placo direkte al okcidento de en Mikolajivon direktiĝanta fervojolinio devas antaŭenrompi, devis okupi la kvar kilometrej okcidente situantan terenetapon, ke per ĉi tio ĝi malhelpu eventualan elrompiĝon de sovetaj rotoj direkte nordoriente. La husarbandoj sur malkaŝa, supervidebla tereno, dum konstanta malamika artileria fajro, inter flamantaj grenparceloj, en ŝvitiga varmego ekbatalis.
Pri ilia ĉevalstormo unu germana okulatestanto[1] en la sia postmilita memuaro sube li rememoris:

    „Matene ankaŭ ni staris en malmola batalo kun la malesperiĝe sin defenda kontraŭlo, kiuj apud la alta fervoja taluso enfosis sin. Jam kvarfoje ni kuratakis kaj ĉiam kvarfoje ili repuŝis nin. La komandanto de bataliono blasfemis, sed la komandantoj de kampanioj estis senpovaj. Tiam ĉi anstataŭ artileria patronado, kiun ni sennombre petis, unu hungara husara regimento aperis sur la okazejo. Ni ridis. Kion la diablon volas tioj ĉi fari ĉi tie?! Ĉi tio estis ete tre multa al la siaj graciaj, elegantaj ĉevaloj!

    Subite ni stuporis: ĉi tioj la hungaroj freneziĝis! Eskadrono post eskadromo alproksimiĝis direkte al ni. La por bronzkoloro bruniĝintaj, gracilaj rajdistoj kavazaŭ tienkreskis al la selo. Siaj kolonelo per brila, ora ranginsigno en lia kolo, eltiregis sian glavon. Kvar, aŭ kvin kirasveturilo elsaltis sur la flankojn, kvankam la miliono en la posttagmeza suno, per briladaj glavoj finsprintis sur la larĝa ebeno. Eble Seydlitz turmis iam! Pri ĉio singardo forgese ni elrampis el niaj lokoj.

    Tia estis ĉio, kiel grandioza rajdfilmo! Ektrundis la unuaj pafoj, poste ĝi estis pli maloftaj. Per elstariĝaj okuloj, senkredeme ni vidis, ke la soveta miliono, kiu ĝis tio per tia senindulga fanatikismo eldefendis niajn atakojn, turniĝis kaj panikeske forgesis siajn lokojn. La triumfaj hungaroj sed antaŭ mem persekutis la ruson kaj per siaj brilegaj sabroj dispecigis ilin. La husarglavo tiel ŝajnas ete malmulta estis por la nervoj de rusa muĵiko! Nun unufoje la primitiva armilo triumfis super la moderna instalaĵo.”

 Detalo el la libro de Péter Szabó-Norbert Számvéber: La orienta militejo kaj Hungarujo 1941-1943 Eldonejo Puedlo – 1-a eldono: 2002

[Szabó, Péter – Számvéber Norbert:
A keleti hadszíntér és Magyarország 1941-43;
(Puedlo Kiadó - 2002)]

nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

El hungarlingvo tradukis:

Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsidere Progresantoj

(HEKKP)

 [1] Kern, Erich (1906-1991) - nask: Erich Knud Kernmayr -aŭstra nacia, dekstra flanka ĵurnalisto, verkisto kiu ofte skirbis pri la soldatoj, pri la heroeco de la germanaj soldatoj en la 2-a mondmilito

Al la Mahometo-filmo (el la taglibro de ŝafo-popolo)

Ĉu ne, ni memoras ankoraŭ? Kial pretiĝis la fama/misfama Mahometo filmo, la mahometana mondo unuece erupciis kaj ekflamigis tion ĉi tion, ĉiun, kiu havis sub la manojn.

Ĉar ili pensis insulti siajn la plej profundajn, enajn sentojn.

Ĉefmuftio de Saŭda Arabujo ŝejko Abdul Aziz Asheikh alvokis la en miskonscio de la sia liberalismo baraktantan, efektive kontraŭreligian kaj kontraŭkristanan Okcidenton, ke „li faru por puneblanta insultadon de tiaj grandaj profetoj kaj mesaĝistoj, kiel Abrahamo, Moseo, Jesuo aŭ Mahometo”. Nun ni ne pri tiu okupiĝu, ke en la „evoluintan” okcidentan civilizacion la mahometana kredsistemo (laŭ tioj) per siaj armiloj superos – ja la historio pri tio temas la plej ene – sed per tio, ke ĉio kredsistemo, religio kaj popolo havas memajn sanktajn ideojn, figurojn kaj pri temo de humuro aŭ moko ne fareblaigajn sanktaj formojn.

Tio ĉi ankaŭ pri ĉiu popolo estas vera.

Provus iu per tio diri spritaĵon ekzemple, ke la slovaka balzono devenas el la hungara blazono, aŭ ke la fiere kantita slovaka himno efektive estas hungara popolkanto. Se tio ĉi ankaŭ estas vera, la slovakoj ĉialmaniere sentas laŭ ofendo. Kvankam ili havas nur 20 jarajn ŝtaton, sen historio – sed des pli grandan nacian fierecon.

Ĉu aŭ estus humuron skulpti el la rusa nacia sento?

Aŭ provus iu per la „franca gloro” diri spritaĵon, Aŭ per la finna, la estona eventuale per la germana.

Ĉu ni kapablus imagi pornan filmon, kiun en iu germana labortendaro oni filmas kaj la ĝiaj roluloj estus judaj kaptitoj, kiel ili flirta kun la gardopersonaro?

La verkisto estus ekhavonta sufiĉan kaj varman – el la ĉiu lando de mondo oni estus elpelonta lin kaj li estus ironta la Nordan Poluson, ke li kune vivu kun la Sanktaklaŭso.

Ĉiu la atendeco kaj dezireco por ununura popolo de Eŭropo ne koncernas. Por la hungara.

La hungaran historion, la hungaran legendomondon, la plej antikvajhungaraj simbolojn, la praan hungaran skribon ne nur estas permesata, sed estas devigata mokadi. Jam se iu pri sangoriĉa liberalulo opinias mem. Kaj kiu ne estas tiu – li kaj devas toleri falsigon de sia historio kaj por objekto de grotesko farigon. Kaj tiam ĉiam samtiuj apelacias pri la parollibereco kaj toleremo, kiuj je la superaj aferoj tuj protestos, defiladon organizos. Kiel oni agis, kiam iuj porkajn ungegojn enmetis la Danubo-bordajn ŝuojn, aŭ oni alkroĉis tiojn statuon de Wallenberg.

Emese estas en la hungara legendmondo unu el alia estimita figuro de hungaroj, ŝi estas prapatrino de hungaroj, de kiu la postaj – laŭ Eŭropo estimataj – monarĥoj siaj, la Árpád-dinastio naskiĝis.

Kaj estas rolulo de tiu sama legendo ankaŭ la fama Turul-birdo, tiun liberaluloj almenaŭ 100 jare per la malamo de la malamo koleras.

Kiam humuraj inklinaj liberaluloj serĉofilmon faris pri la Patrujakiro, por objekto de ridindo farige la 7 vezirojn, tamen eksibis neniu.

Kiam rolulo de karikaturo estis la Sankta Dektro – integre restite brakno de nia unua reĝo – neniu eksibis.

Ĉar en Hungarujo estas permesata en kolon de niaj naciaj granuloj, reĝoj tabulojn pendigi, Kaj neniu estus dirita nenion. Tion ĉi estas permesata. „Al ili”. Ni provus tion saman fari ĉu kun Wallenberg… ĉu per la Arbo de Memoro. Ni memoru kiom indignon sekvigis, kiam sur kapon de perfida premiero de Hungaruja unu grupo kipaon metis kaj liajn meritojn resumantan surskribon sur lian kolon. Ĝis monatoj ululas niaj leberaluloj pri la ŝteliranta faŝismo kaj ĉian infanaĵon ili kunbabilaĉis en Okcidento.

Sed kiam oni laŭ plumpinon figuras la prapatrinon de hungaroj, kiam la Turul-birdon pri pantaleoneta idiotulo oni bildigas (kaj kiam la sia deviga akcesoraĵa glavo – kiun sur ĉiu statuo per siaj piedoj pugne premas – ĝi aspektas por unu piedpremita kruco), ĉiojn la impertinenton kaj insultadegon la hungaro toleras. Por la hungaro estas deviga toleri.

Ĉu oni devas ekflamigi ambasadejojn, diplomatojn devas amasbuĉi por tio, ke ili eltrovu, ne ludu per nacia fiero de popolo, kaj per sanktaj devotaĵoj? Ĉu vere?

Ĉu vi vdas mondo, kiom ŝafo-popolo estas tio ci la hungaroj… ĉar la hungaroj tamen faras tion.

Sed estus bona, ke vi ne estus kutimiĝata, kaj ne estus pensata, ke tion ĉi ankoraŭ ankaŭ ni ĝuus.

Eterna saĝeco estas: „Kaj li diris al ili: Atentu, kion vi aŭdas; per kia mezuro vi mezuras, laŭ tiu sama oni mezuros al vi, kaj eĉ faros al vi aldonon.” (Mar 4:24)

Kara mondo: Ne afliktu la hungaron – ĉar la mezuro pleniĝas. Tre pleniĝas!

„…por kompletigi ĉiam la sumon de siaj pekoj; kaj sur ilin venis la kolero ĝis ekstrema mezuro.” (1Th 2:16b)

Per Spegulo

cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Skribis kaj tradukis:

Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsidere Progresantoj

(HEKKP)

„Je suis hongrois” – Mi estas hungaro [*]

„Vivanta, nerezisebla sentumaĵo trudas min por tio, ke por helpo mi rapidu al la multa malfeliĉulo[1]. Same mi apartenas al tio ĉi malnova, forta raso, same mi estas filo de tio ĉi nebremsebla nacio, al kiu mi kredas, eĉ pli bonaj tagoj atendas. Tio ĉi nacio ĉiam estis heroa kaj fiera. En sia brusto ĉiam fortaj sentumaĵoj loĝis. Sia fiera frunto ne por mallibereco estas kree. Ĉe alioj pli feliĉa sia intelekteco neniam blindigis sin de erariga lumo, siaj piedoj neniam eraris al malbonaj vojoj, siaj oreloj neniam aŭdis al falsaj profetoj. Oni ne diris al li: Kristo estas tie ĉi… estas tie… Ankoraŭ dormas tio ĉi nacio, sed se unu forta sono vekos lin, ho kiel alproprigos sia forta animo la veron, kiel defendos liaj fortaj brakoj protekti la verecon. Certe glorlena futuro atendas je mia nacio, ĉar li estas kuraĝa kaj forta –, lian volon ankoraŭ neniu ruinigis, liajn esperojn neniu trompis! Ho, mia sovaĝa, malproksima patrujo! Miaj nekonataj amikoj! Mia granda familio! Via vekrio revokis al vi, kaj honte mi klinas malsupren mian kapon, pro tio ke ĝis tio mi kapablis forgesi lin.”[2]

Grafo Wesselényi
La "Inunda Ŝipano"

 (Detalo el letero de Francisko (hungare: Ferenc) LISZT al Lambert MOSSARD, 1838)

cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis kaj komentis:

Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj

(HEKKP)

Notoj de tradukisto:

Ornamsabro de Ferenc Liszt

[*]  Okaze de lia 4-a januaro 1840-a koncerto en la PEŜTa MAGYAR SZÍNHÁZ [Hungara Teatro] grafo Leo FESTETICS (post kelkaj jaroj direktoro de la NEMZETI SZÍNHÁZ [Nacia Teatro]) per juvelŝtonoj kovrinta ornamsabro honorigis la Majstron pro signo de dankemo de nacio. La en tradicia hungara nobila kamizolo aperanta LISZT france dankis donacaĵon, sed kun liaj vortoj nove lian hungarecon atestis. („Je suis hongrois.”) „Mi estas hungaro.”

La Majstro je 1839

[1] Inter 13-a marto kaj 18 –a marto 1838 la superakvego gravajn materiajn kaj homajn damaĝojn sekvigis, ĉefe sur la PEŜTA flanko de hodiaŭa Budapeŝto.
La pli malaltaj placoj de Jozefourbo, la Franciskourbo kaj la Terezaurbo kvazaŭ du metraj akvoj surkovris; la plej grandan akvoprofundon, 2,6 metron en la Franciskourbo oni mezuris.
La inundo tute 2281 domojn neniigis sur la PEŜTa flanko, 827-on grave difektis kaj 1146 restis integrece. Sur la BUDAa flanko la damaĝo estis tre pli malgrande, nome la domoj plejparte sur altlokon konstruiĝis, tiel la akvo ne atingis tiujn. En BUDA tute 204 domoj disfalis, 262 difektiĝis grave, kaj 2023 restis integrece. Ĉirkaŭ 50-60 mil homoj estis senhejme, siaj plimultoj estis PEŜT-aj loĝantoj, kvankam 22 mil uloj siajn ĉiujn perdis.
El la 153 mortaj martiroj 151 estis PEŜTa.
Kiam Francisko LISZT sciiĝis pir la PEŜTa inundo. li decidis, ke en Vieno li veturos, kaj koncerton donas favore al damaĝitoj de la superakvego. En Vieno tute ok koncertojn li donis, el enspezo de kiu 25 mil orforintojn li asignis donaceme por la damaĝitoj de inundo.

Liszt je 1847

[2] La ĝenerala opinio same hodiaŭe konsideris germanon Franciskon LISZTon.
Kiam je 1926 per kunteno de la germana imperia, la aŭstra federacia kaj la burgenlanda provincia registaro memortablon ili inaŭguris sur la muro de lia naskodomo, sur tiun ĉi tion tekston ili skribis:
„Ĉi tie naskiĝis je 22-a oktobro 1811 Francisko LISZT. Tion ĉi memortablon la germana popolo starigis al la germana majstro.”

Nia nacia fiereco - Olimpikoj kaj la Psalmoj

Oni min puŝis, ke mi falu; Sed la Eternulo min helpis.
La Eternulo estas mia forto kaj mia kanto, Kaj Li fariĝis mia savo.
La voĉo de triumfo kaj de saviĝo sonas en la tendoj de la virtuloj:
La dekstra mano de la Eternulo faras heroaĵojn;

(Psa 118:13-15)

cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Kompilis kaj faris la bildon:

Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj

(HEKKP)

Nacia fiero - interrilate diplomo de reĝo

Ladislao (Habsburgo) la 5-a [1] hungara reĝo al Johano Hunyadi [2] eternan ĵupanon amplekigon de blazono donacias. (1-a februaro 1453. Posonio [3])

„Formo de ruĝa leono en blanka ĉelo, kiel ĝi videblas en la supra pozicio kaj formo, nomitan Johanon ĵupanon signifas, kiu dum nia foresto, kiam post la trankviliĝo de landaj tumultoj Johano ĵupano oficon de ĉefguberniestro en nia nomo kun ĝia ĉia tasko kaj graveco li prenis sur sin kaj oficis, plue li zorgis pri ĉio, li praktikis kaj okazigis ĉiun, kiu por defendo de nia lando kaj konservo de niaj juroj estis necesa, kun tia simplanima fideleco, kian fidelecon la blanka koloro signifas. Ĉar dume tre multan gloran lukton li batalis kun defalo dse sango de sia kaj siaj, kun kuraĝa animo kaj – tiel oni diris – kun leonokoro, pro tio laŭmerite li estis simila al balatanta kaj sanganta leono.

Kiu sed tian kompletigon koncerne, laŭe la leono kun unu antaŭa gambo orokronon tene ofertas, klare tion signifas, ke supre dirita Johano ĵŭpano jurojn kaj posedaĵojn de nia krono kun sia klopodo kaj ŝvito li elkapis el manoj de atakuloj, tiujn fidelece li konservis kaj por Nia Moŝto dediĉitece kaj volontece li ofertis kaj redonis, eĉ kun lia kurioza kunlaboreco en ĝian direktadon feliĉe li enkondukadis nin.”

 (Detalo el mirinda lingvo de praa diplomo)


 Notoj de tradukisto:

[1] Ladislao la 5-a (Postakuŝanto) (1440-1457) reĝis de 1453, Reĝo de Hungarujo, kaj de Kroatujo, de Ĉeĥio, unua ĉefduko de Aŭstrio. Dua habsburga monarĥo en Hungarujo, kaj unua kiu en Hungarujo naskiĝis.
[2] János (Johano) Hunyadi (prononcu: ’hunjadi’) (1407–1456) hungara, (ne rumana!) ĉefaristokrato, magnato, transilvania (erdeja) vojevodo, armeestro, la fama „turkobatalanto”, heroo de Nándorfehérvár kaj Varnao (1444) Pro lia nandorfehervara venko (1456) dekretis Kaliksto la 3-a papo la ĉiutagan tagmezan angeluson kaj sonorigon.
[3] Pozsony – praa hungara kroniga reĝa urbo sur parto de Okcidenta-Hungarujo – Posonio, Pressburg, Prešporok aŭ Prešporek, Wilsonovo mesto, nun Bratislava

cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:

Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj

(HEKKP)

Ĉu vi sciis pri hungaroj?

Malboninteco kaj antaŭjuĝo

Falsa bildo

Ĉu la hungaroj estas barbaroj, tiel kelkaj homoj kaj landoj disvastigas la famon? Ĉu la hungaroj estus fremduloj kaj nur forprenanoj? Ĉu hungaroj nur parazitis en Eŭropo?
Ĉu vi scias, ke kiojn donis la hungaroj por la mondo, per tio la mondon estus evoluinta, estus civilizaciinta? Mi tiel pensis, ke en multa parto mi prezentas por la granda legantopubliko, por vi, por la mondo, ke vi ekkonu, ke la hungaroj kiojn donis por civilizo, per tio estus evoluinta tio ĉi la Tuteco.

Neniam ili ne havis ĉinajn aŭ mongolajn aspektojn

1.) Ĉu vi sciis, ke en 895, dum la tempo de la „Honfoglalás” (Patrujakiro), kvazaŭ 500.000 hungaroj alvenis en la Karpat-baseno kaj se ni komparas tion numeron kun hodiaŭaj datenoj de popolaĵo, tie ĉi en la Karpat-baseno, (tio signifas 16 milionon hungaroj) tiam ni vidus, ke la hungaroj je 1100 jaroj 30-obla kresko. En la areo de hodiaŭa Francio en la IX-a cento 7 miliono homoj vivis, kaj hodiaŭ nur 58 milionojn homojn povas trovi. Ĉi tio estas apenaŭ 8,5-obla kresko.

2.) Ĉu vi sciis, ke dum la tempo de Patrujakiro en Eŭropo nur de grekoj kaj la romanoj havis skriban lingvouzon, kaj la hungaroj alveturis en la areon de Karpat-beseno, oni jam kunprenis maturiĝan, elĉerpitan, kvazaŭ 1700 jarajn skriban lingvouzon.

Loevena Kodekso

3.) Ĉu vi sciis, ke la tekston de Malnova Hungara Maria-lamentado la hungaroj ĝis la hodiaŭa tago uzas. La dramoj de Shakespeare la doktaj anglaj, nur jam kun vortara helpo kapabla finlegi, pro ke la angla lingvo tiom ŝanĝiĝi dum la pasea 447 jaroj. La hungara lingvo konservis sian gramatikon kaj vortprovizon. La hungaroj ne ellasis kapabla ke sian gepatran lingvon enfleksiĝu, kunmiksiĝu en la grandan lingvan homamason!

4.) Ĉu vi sciis, ke la Hungara Muzikoscienca Instituto 200.000 hungaran popolkanton, el tioj 100.000 jam aperis ankaŭ en printeco. En la 80 miliona Germanio tute 6 mil popolkantojn povis kunkolekti.

5.) Ĉu vi sciis, ke la hungara fabelo-mondo senkompara en la tuta mondo? En Eŭropo oni ne konas la „tündér” (ĉirkaŭe: feon), „hetedhét ország” (ĉ: la septona-sep landon), la „fanyűvő” (ĉ: arboŝiron), la „hétfejű sárkány” (ĉ: sepkapa drakon), ankoraŭ ne gramatike ne estas. Oni ne havas ne vorton sur tio ĉi.

6.) Ĉu vi sciis, ke Eŭropo ne konas antaŭ la enveno de hungaroj la manieron de fuireco de la viando? Oni ne konis la forkon kaj la kuleron. Oni kun manoj kaj kun tranĉilo manĝis la rostitan viandon. La hungaroj venigis la kuriozajn spicajn metodikojn, la pecigecon, la adkuirecon kun spicoj. Apud la dolĉan, la salitan, la acidan, la amaran saporon hungaroj alportis la akragustan guston en la manĝaĵon, tiojn ĝis la prezentaj tagoj trovanta en la hungara gastronomio; kun aliaj vortoj: la hungaroj ĝis hodiaŭ ŝatas tre spice pretigas la nutraĵon.

7.) Ĉu vi sciis, ke tial ni povus manĝi panon, kaj tial ne flanon ni manĝas, ĉar la hungaroj ekkonigis nin kun la parfermento.

8.) Ĉu vi sciis, ke hungaroj ekkonigis la mondon kun la sekiga pasto, kaj kun supopulvoro, sen tioj oni ne povus neimageblajn distancojn transrajdi?

9.) Ĉu vi sciis, ke hodiaŭ tial ne iras en Eŭropo en togo, ĉar la hungaroj importis kun si la pantalonon, la jakon, kaj la longan mantelon. Ĝis Eŭropo iris en sandalo, en boto, en pastlo, ĝis tiam la hungaroj kunportis la tri kvaronaj, kalkanumaj ŝuojn. Eĉ ankoraŭ la malsupran tolaĵon kun hungaroj ĉivenis en la tian ĉi parton de la mondo. Ni koncepnu, hodiaŭ en Skotlando, se iu vere aĝofidele volas vesti sin en skotan nacian kostumon, tiam oni ne surmetas kalsoneton sub la kvadratitan jupon.

Butonoj el periodo de Patrujakiro

10.) Ĉu vi sciis, ke Europo de hungaroj transprenis la butonon, sen tio ankaŭ hodiaŭ ĉirkauatordajn vestaĵon oni surhavus aŭ kun ligiloj, kun fibuloj, kun ŝnuroj, kun zonoj oni fiksus la niajn robojn?

11.) Ĉu vi sciis, ke ne grekoj, ne romoj, ne germanoj konis la piedingon. Tion en Eŭropo la hungaroj naturalizis, kiel same la buŝferon, kun tio la rajdistoj pli malproksine kaj ĝis pli longa tempo povis rajdi kaj povis la ĉevalon pli precize direkti.

12.) Ĉu vi sciis, ke sen hungaroj ankoraŭ oni ni ne povus lavi sin? Ĉar la hungaroj ekkoniĝis sin kun sapo („sappan”), kaj la ĝian nomon ankoraŭ de hungara lingvo transprenis multa kulturlingvoj?

13.) Ĉu vi sciis, ke antaŭ la hungaroj la kolon de ĉevalo uzis por tireco de ŝargo, kaj la hungaroj rezultigis la brustojungilaron, kun tio laborprodukto de la ĉevalo kreskigis ĉirkaŭ dekoble.

14.) Ĉu vi sciis, ke sen hungaroj la sian animon ankaŭ ekskuis la longa vojaĝo? La hungaroj venigis la ŝtalorisorton en la trafikon, la unuan komforta ĉaron en la hungaria vilaĝo, en komunumo „Kocs” preparis, tial estis la sia nomo „kocsi”.

15.) Ĉu vi sciis, ke je la Patrujakiro la hungaroj havis mirindan vegetaĵon kaj bestaron, tion ili alportis el regiono de la Interna-Asio, el „Granda-Hungarujo”?

Erdejaj ŝpurhundoj

16.) Ĉu vi sciis, ke en la pasinta tempo sukcesis laŭ parlamento, ankaŭ oficiale igi al nacia trezoro pli grandaj partoj de la pracivitanaj bestaroj? La naŭ hundospecojn, la 3 senkulturejajn kokinospecojn, la impetan bruton, la grizan bruton, la 3 specojn de la mangalicojn (porko-speco), la buklan kapron, la hungaran senkulturejan kapron kaj la siajn kolombojn. Tio ĉi ankaŭ signifas, ke tiojn ĉi ne eble krucigi kaj elporti el Hungario. Do oni devas konservi la puran sangolinion.

Tulipa Hungarica

17.) Ĉu vi sciis, ke la nederlandanoj je 400 jaroj kulturis la tulipon, la hungaroj je 3.000 jaroj. Tamen ili nominigas laŭ la Lando de Tulipo. La genocentro de la unika eŭropa tulipoespeco, de la „tulipa hungarica”, estas en la Karpat-baseno.

18.) Ĉu vi sciis, ke la dua konstitucio de la mondo estas hungara. La unua estas la islanda el pK. 720, sed la dua „Admonoj de reĝo Sankta Stefano al princo Sankta Emeriko”.

19.) Ĉu vi sciis, ke la Renesancon, ol artan stilon Aŭstrio kaj Germanio de Hungario transprenis.

20.) Ĉu vi sciis, ke same la irigacian ekonomion, kaj la ŝanĝkultivadon naturalizis. Ĝis hodiaŭ Eŭropo jam forgesis tion ĉi scion kaj precipe pro tion ĉi estas dankanta, ke niaj fekundaj teroj ruiniĝis, eluziĝis. Tio ĉi la vera pro tio, ke kial devas la Karpat-baseno en la Eŭropa Union.

Estu tiom ĉi sufiĉa por enkonduko, el pluskvamperfekto, ĝis ni ne daŭrigas kun la listigo de hungaraj donacoj de moderna aĝo; ke ni eksciu: "Laŭ hungaro esti fiera belegeco!"
Ĉu, ni daŭrigu?

(Hungaruja Esperantista Komploto de la Konsidere Progresantoj)