28 szeptember 2012

Staplu! – Epokspirito



S-ro Pollak
„Oni aliigu la rasistajn manĝaĵonomojn! Ĉi tion postulas la SOS Mitmensch aŭstra homrajta organizaĵo.” Trifoje mi klikis la ĉeftitolon, ke sekure ĉu mi ne eraris blogon de iuj spritofabrikistaj junuloj. Ĉar nuntempe oni renkontiĝas kun tia novaĵo, tiuj ne cent jare, sed eĉ ankaŭ kvin jare oni apartenis al kategorio de tiel nomata „ĉipa humoraĵo”.

„La viktimoj de holokaŭsto ekprocesis la OTP[1]-n”. Ankaŭ ĉi tio antaŭ nelonge mi vidis. „Malvenkis proceson la hungaraj holokaŭstviktimoj merkrede en la Unuiĝintaj Ŝtatoj interrilate per tio, ke ĉu ili kverelus en ia amerika tribunalo la bankon OTP-n kaj MKB[2]-n. La akuzantoj per tio akuzas la bankojn, ke estis »kunkulpuloj kaj agitantoj« de la nazia genocido – anoncas la Boomberg presagentejo.” Ĉu la MÁV[3]-proceso finiĝis? Ĉi tiu estis la unua, kiu enmemoris al mi. Poste mi informiĝis. Je 1-an Marto 1949 estiĝis la Landa Ŝparkasa Nacia Entrepreno. la jurpraulo de hodiaŭa Bank OTP. Sed do la faktoj la amantoj de progreso neniam ĝenas. Nek la sana kampula prudento.

La ciganrostaĵo
Sed ke mi reiru al artikolo de aŭstra homrajta organizaĵo – se poste, post la disfalo restaŭrigos la normaleco, la tutajn homrajtajn ekscitiston devos ekstradicii el la lando, kaj antaŭe prirespondigi ilin, pro deliktoj kontraŭ Dio kaj la normaleco –, laŭ la ĉefkrimulo de organizaĵo, Alexander Pollak[4] la tiaj esprimoj, kiel ciganrostaĵo[5], la negrokiso[6], abisme insultas la memsenton de minoritato.

La negrokiso
Ekstere, en la (en sia ekzistobazo pli bone amortizinta) Okcidento jam laŭ paniko oni transbaptas la nutraĵojn. Sed ne kun la laŭstomaka, ankaŭ kun spiritaj nutraĵoj estas ĉagreno. En Ameriko klasikaĵon de Mark Twain[7] oni volas „senmalamigi”, kaj el la plej nova eldono de Huckleberry Finn pli novtempe oni eltondilas la „negro” vorton. Ĉar alian ni ne agus, ni sekurigu la sekurigeblantan.

La legantulo urĝe el ĉiu aĉetakiru antaŭ milito publikigon, pro ke ĉu kiu scias, kiujn oni elprenos el volumoj de Jókai[8], Mikszáth[9] kaj Gárdonyi[10]. Kaj se elveturos la toleremo-polico, ni kaŝu abisme la kelon.

Pozsonyi, Ádám

El „Demokrata” semajnoĵurnalo – 2012. 35.


cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsidere Progresantoj
(HEKKP)
 
Notoj de tradukisto:
[1] OTP – la plej granda banko de hodiaŭa Hungarujo
[2] MKB – Hungara Komerca Banko
[3] MÁV – Hungaraj Stataj Fervojoj – nacia fervoja kompanio. Ili ekprocesis ĝin, ĉar per fervojaj vagonoj oni transportis la judojn en koncentrejon
[4] Alexander Pollak (1974) aŭstria neniu
[5] ciganrostaĵo – hungarikumo – nomo de rostita ajla manĝaĵo, kun paprika, rostiĝinta lardtranĉaĵo
[6] negrokiso – dolĉaĵo – hungarikumo de 80-aj jaroj – biskvita posto, kun koloriginta ovŝaŭmo surverŝe per ĉokolada verŝaĵo
[7] Mark Twain (1835-1910) amerika verkisto
[8] Mór, Jókai (1825-1904) hungara verkisto
[9] Kálmán, Mikszáth (1847-1910) hungara verkisto
[10] Géza, Gárdonyi (1863-1922) hungara verkisto

22 szeptember 2012

Kaŝrido - Epokspirito

„Ankaŭ pluraj anoj de israela futbalelektitaro pardonpetis je merkredo pro tio, ke je antaŭa tago laŭte ili ridaĉis en la budapeŝta 'Dohány’ strata sinagogo dum la prelego pri la brulofero.”

Pri tio oni legus en la rato, se oni havas superfluam tempon. Ĝi ne estas granda historio, nek bombardon, nek eklumantan famulinan korpoparton havas, sed la esenco de (estanta) epokoplie. Senso de ĉia historia erao legeblas el la banalecoj. La etaj malgrandaj malebloj, ĝenraj mozaikoj almenaŭ redonas esencon de histpria epoko, kiel en la liberjoj konservintaj ĉefartikoloj.

Sur la frontpaĝo de Antal NEOGRÁDY – se bone mi kapablis vidi, la nepo de granda Antal NEOGRÁDY (1861-1942) – samtempa pentristo mi trovis tion malgrandan klasikaĵon, inter la infanaĝon asignantan memoraĵoj. En kontrollibreton skribinta enskribo: „Dum la tago de morto de kamarado Stalino li senordiĝis”. Nu, pri la ĉefartikolo jam oni ne estas scivolema. Kun amiko de nia familio okazis, ke je la morto de gvidulo en la ofico la partia sekretario ĝuste la funebran kadran bildon reĝustigadis, kaj riel li parolis: „Kamarado, ĉu tio ĉi estos bone?” Pro tio la respondo: „Por tio jam estas egale”. Pro tio ĉi ili maldungis, poste el la afero estis proceso, tribunala materialo, en tio la advokato tian defendon priskribis: „Kamadaro K. tion ĉi tiel komprenis, ke por tio kompatindulo jam estas egale”. Kaj tion ĉi oni notis. Kaj oni traktis pri tio.

Nur tion mi ne komprenas, el kio pensas ĉio erao – pli precize la kliŝoljn de erao stentoruloj – ke la homoj intere ne ridaĉas, Ke ne ridaĉa la „ĉena hundo de Tito”, kaj la „li estas fida al la Popoldemokratio”. Kaj fordoni la voĉon je 83 al la ununura kandidato. Ridaĉi certe ja laŭte – dum la ĵusa momento – neniu kuraĝasm sed pro tio ankoraŭ li ridaĉas. Kiel ankaŭ membroj de israela futbalelektitaro.

Ili diras, ne pro la prelego pri la brulofero, sed pro la interpretisto ili ridis. Ho jes, komprenas mi. „Kamadaro K. tion ĉi tiel komprenis, ke por tio kompatindulo jam estas egale.”

Pozsonyi, Ádám

El „Demokrata” semajnoĵurnalo – 2012. 34.



 cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsidere Progresantoj
(HEKKP)
 

14 szeptember 2012

„Je suis hongrois” – Mi estas hungaro [*]

„Vivanta, nerezisebla sentumaĵo trudas min por tio, ke por helpo mi rapidu al la multa malfeliĉulo[1]. Same mi apartenas al tio ĉi malnova, forta raso, same mi estas filo de tio ĉi nebremsebla nacio, al kiu mi kredas, eĉ pli bonaj tagoj atendas. Tio ĉi nacio ĉiam estis heroa kaj fiera. En sia brusto ĉiam fortaj sentumaĵoj loĝis. Sia fiera frunto ne por mallibereco estas kree. Ĉe alioj pli feliĉa sia intelekteco neniam blindigis sin de erariga lumo, siaj piedoj neniam eraris al malbonaj vojoj, siaj oreloj neniam aŭdis al falsaj profetoj. Oni ne diris al li: Kristo estas tie ĉi… estas tie… Ankoraŭ dormas tio ĉi nacio, sed se unu forta sono vekos lin, ho kiel alproprigos sia forta animo la veron, kiel defendos liaj fortaj brakoj protekti la verecon. Certe glorlena futuro atendas je mia nacio, ĉar li estas kuraĝa kaj forta –, lian volon ankoraŭ neniu ruinigis, liajn esperojn neniu trompis! Ho, mia sovaĝa, malproksima patrujo! Miaj nekonataj amikoj! Mia granda familio! Via vekrio revokis al vi, kaj honte mi klinas malsupren mian kapon, pro tio ke ĝis tio mi kapablis forgesi lin.”[2]
Grafo Wesselényi
La "Inunda Ŝipano"







 (Detalo el letero de Francisko (hungare: Ferenc) LISZT al Lambert MOSSARD, 1838)



cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis kaj komentis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj
(HEKKP)

Notoj de tradukisto:

Ornamsabro de Ferenc Liszt
[*]  Okaze de lia 4-a januaro 1840-a koncerto en la PEŜTa MAGYAR SZÍNHÁZ [Hungara Teatro] grafo Leo FESTETICS (post kelkaj jaroj direktoro de la NEMZETI SZÍNHÁZ [Nacia Teatro]) per juvelŝtonoj kovrinta ornamsabro honorigis la Majstron pro signo de dankemo de nacio. La en tradicia hungara nobila kamizolo aperanta LISZT france dankis donacaĵon, sed kun liaj vortoj nove lian hungarecon atestis. („Je suis hongrois.”) „Mi estas hungaro.”

La Majstro je 1839

[1] Inter 13-a marto kaj 18 –a marto 1838 la superakvego gravajn materiajn kaj homajn damaĝojn sekvigis, ĉefe sur la PEŜTA flanko de hodiaŭa Budapeŝto.
La pli malaltaj placoj de Jozefourbo, la Franciskourbo kaj la Terezaurbo kvazaŭ du metraj akvoj surkovris; la plej grandan akvoprofundon, 2,6 metron en la Franciskourbo oni mezuris.
La inundo tute 2281 domojn neniigis sur la PEŜTa flanko, 827-on grave difektis kaj 1146 restis integrece. Sur la BUDAa flanko la damaĝo estis tre pli malgrande, nome la domoj plejparte sur altlokon konstruiĝis, tiel la akvo ne atingis tiujn. En BUDA tute 204 domoj disfalis, 262 difektiĝis grave, kaj 2023 restis integrece. Ĉirkaŭ 50-60 mil homoj estis senhejme, siaj plimultoj estis PEŜT-aj loĝantoj, kvankam 22 mil uloj siajn ĉiujn perdis.
El la 153 mortaj martiroj 151 estis PEŜTa.
Kiam Francisko LISZT sciiĝis pir la PEŜTa inundo. li decidis, ke en Vieno li veturos, kaj koncerton donas favore al damaĝitoj de la superakvego. En Vieno tute ok koncertojn li donis, el enspezo de kiu 25 mil orforintojn li asignis donaceme por la damaĝitoj de inundo.

Liszt je 1847
[2] La ĝenerala opinio same hodiaŭe konsideris germanon Franciskon LISZTon.
Kiam je 1926 per kunteno de la germana imperia, la aŭstra federacia kaj la burgenlanda provincia registaro memortablon ili inaŭguris sur la muro de lia naskodomo, sur tiun ĉi tion tekston ili skribis:
„Ĉi tie naskiĝis je 22-a oktobro 1811 Francisko LISZT. Tion ĉi memortablon la germana popolo starigis al la germana majstro.”

06 szeptember 2012

Detalo

„ … Poiome tie ĉi estas la aŭtuno, kaj ĝi ree donas kaŭzon por ĉagreniĝo. Ne pro tio, ke la plejparto de homoj estas idiotoj, sed ke la tiajn siajn kutumigintajn atributojn ili aplikas kontraŭ ordo de naturo. Nome antaŭe – ĉu ne? – tia la kutima kaj kun nenia surprizo ne havanta homa kraktero almenaŭ kun harmonio statas kun la genezo. Se same ĝi estis malutila, ke unu naskiĝanta norma simptomo estis malbone aplike aŭ troige. Do la viro onidire ekiras ĉasi (kiel manĝi estas necesa, kaj por la familio devas havigi al si la viandon), sed pro sia avideco troe li forrazis kampojn, kiel sur donitaj ĉirkaŭaĵoj portempe malaperis unu bestoraso. Sed li ne provis balotrajton doni por la urso, kaj ne per vegetaraj prospektoj instale li paŝis en kavernon de urso, ke li propagandu ĉe ĝi la homarismon. …”

(Ni daŭrigos…)

Pozsonyi, Ádám

El „Demokrata” semajnoĵurnalo – 2012. 34. (El la vizaĝlibra flanko de Majstro)


cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj
(HEKKP)

31 augusztus 2012

La vera maldekstrulo

Oni estas unu pensmaniera elartikiĝo, misglitado, kiu ankoraŭ same hodiaŭe revenas en la vortuzo de dekstara flanka mezulo. Kompenas mi, ke dum duona jarcento oni martelis en homojn, kaj same en la tiun sekvanta dudek deformigaj pensadaj oratoris pri la ekrano, de la kutimaj kliŝoj kvankam estas malfacila liberiĝi, sed eble alvenis sia tempo, ke la je 1972 eldonintajn leksikonojn kaj la ’83-an gimnazian libron de historio ni elĵetu finfine.

„La vera maldekstrulo.” Kun tio oni aludas laŭregule, kiam oni miras konsterniĝe pri la realon, do la kato miaŭas, vintre estas malvarma, la butero degelas en la sunbrilo kaj la maldekstrulo estas patrujperfidanta. Kaj tiam oni ekĝemas, poste post kiam mallonge oni vipadas la menciantan vicon de agado, oni rimarkigas: sed certe „la vere maldekstrulo” tiu ne estas tia.

Ne, niaj estimaj gesinjoroj, bonintencaj, sur ’69-aj Gondolat-eldonaĵoj[1] superkreski ne taŭgaj, bravaj naciaj animoj, se dum pluvo ni ne staras sub markezon, certe ni pluvhumidiĝos. Kaj kontraŭ malvarmo devas ĉapo kaj mantelo, ĝi ne estas sufiĉa ĝemetadi pri tio, ke ej, nun ni malvarmumis, sed certe, se tiu la vintro estus „vera vintro”, tiam nudpiede ni irus sur la neĝkovritaj stratoj.

Sur la 1972-ajn lekiskokojn superkreski nekapablaj en iujn tiajn memtrompojn oni lulas mem, ke la maldekstreco funde estas ĝusta aĵo, nur tiu „difektiĝis ie”.

Kaj ke la maldekstreco tiu estas homama, por homoj helpanta, sociale sentema, bravaĵo, oni havas lokon sub la cielo, nur la komunistoj malbonigis. Intere same tiu ne perturbas ilin, ke la maldekstro ne pensas tiel, ke la kontraŭflanko havas lokon sub la cielo. Ne, tiun li volas likvidi, li volas ĉesigi, sed la brava maldekstrulo tiu estas ordinara, kaj li atendas inter unu vivo la „veran maldekstrulon”. Kiu jes ja ne venas. Same li ne venus, ĉar tiu, kiun la brava dekstrulo kredas, simle li ne ekzistas. Mi provas prilumi, ke kial ne. La universo estas dekstra flanka. Same la homo. Do estas la normala, kaj kiu deflankiĝas de tio, tiu estas la maldekstra flanka. Dekstruol estas kiu ekziste laŭ sinjoro la sinjorinojn amas, kaj la maldekstrulo, kie de tiu deflankiĝas. „Alia”. Dekstrulo estas, kiu produktas kaj ŝpari, maldekstrulo estas kiu per siaj fingroj fingromuelas, kaj monhelpon atendas. La dekstrulo estas kiu belegan bildon pentras, ĉar la universo estas mirinda, maldekstrulo estas kiu inkmakulojn amasigas kaj „alie” li vidas la mondon.

La dekstrulo akceptas sian lokon en la ordo de kreo (li scias kie estas sia ejo), sed la maldekstrulo frapadas kontaraŭe) Nek la kreon li konas, nek sian lokon.

La maldekstrulo ne estas tiu, kiu bedaŭras la malsatanto, kaj panon donas al li, poste li parolas por la industriisto, ke li levu la salajron de povra malsatanto. Ne. La maldekstrulo tiel faras, kiel se la pliantaŭan li farus, sed la malsatanton foruze li klopodemas ruinigi la supere lin staranton, kaj okupi la sian lokon. La homa mizero al maldekstrulo ĉiam estas plonĝtabulo, aludanta bazo, efektoĉasa frapfrazo. Ĉar la plej granda karaktertrajo de la maldekstrulo estas la envio, kaj ĉar li estas sentalenta – kiu estas sperta kaj honesta, tiu ne estas maldekstrulo – li malamas tiun, kiu alstrebis ion.

La maldekstreco estas psika malsano. Per si mem ne estas maldekstrulo, se nur oni ne incitas kaj manipulas lin. Esence la homo tiel ekiras por la vivo, ke li amas manĝi, la kontraŭseksulojn rigardas, li ams la siajn gepatrojn, ne la gepatrojn de tutfremdulo, li volas alstrebi ion en la vivo, kaj la siaj modeloj estas herooj. (Tial amegis malnovtempe ĉiuj knaboj MAY-on[2], VERNE-on[3] kaj JÓKAI-on[4].) Kontraŭo de tio ĉi nur per propagando kaj per cerbolavo (mediato) estas alformebla. En tio la pseŭdorealo, kie la fremdulon tiel same oni devas ami, kiel miaj proprajn samsangulojn, kaj tie la devio estas valoro, en tio ĉi ne eble ekzisti kaj prosperi. Tia mondo same ne alformiĝas per si mem, nure per patronado kaj helpado de fonaj fortoj estas rezervanta. (Ne estas hazarda, ke la bazo de maldekstro komence estis unu malvasta parazitanta kaj devia tavolo, sed tion ĉi sur norma loko oni ekskomunikas.) Kaj tuj kiam frapas la kunfalo, la disfalo, dum momentoj restariĝas tiu, ke la viro estas viro, la patrio estas patrio, oni estas gvidista tavolo, kaj oni devas produkti. Ĉar se oni ne restariĝos, detruiĝos la komuneco. (Kiel detruiĝo atenadas pri la evoluintaj, progresaj spritaj kaj konsternantej demokrataj okcidentaj socioj.)

La maldekstrulo estas tiu alkoholisto, kiu ne salutas reen por la penciula emerita pedagogo. La bubo, kiu skribaĉas en la lifto, kaj se oni deadmonas, li kraĉas. La por monhelpo visatenulo, kiu en sia plena vivo ne laboris, sed postulas la platan televidon. La „Ni ŝnurekzekutu la moŝton” frazon kriadanta Lenin-knabo[4]. La „Ni forprenu, ĉar li havas pli multan”, la „Li mortaĉu, ĉar le estas pli dokta”. La „Ni frapu lin, ĉar li estas pli alta, pli bela, pli instruita kaj pli talanta”. Tio ĉi estas la maldekstro.

La mediato-neniulo
Tibor SZAMUELY[5], Ottó KORVIN[6], György MAROSÁN[7], Endre ACZÉL[8], János KÁDÁR[9], György LUKÁCS[10], Ágnes HELLER[11], Árpád TÓTA W[12], Ervin SZABÓ[13], Béla BISZKU[14].

Kaj la mediato-neniulo, kiu vangofrapus la pro ora medalo feliĉe kriadantan raportistinon, kaj tion ĉi en viva sendo li same enparolas.

Ne ekzistas alia. Tio ĉi estas la „vera maldekstro”.

Pozsonyi, Ádám


El „Magyar Hírlap” tagĵurnalo – 11-an Aŭg. 2012.


cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj
(HEKKP)
Notoj de tradukisto:
[1] Gondolat - (Gondolat könyvkiadó) - 'Penso' Libroeldonejo, komunista, maldekstra gvidlinia, maksista intelekttualara libroeldonejo en la hungara komunista erao
[2] May, Karl (1842-1912) [hungarige: May Károly] germana verkisto, aŭtoro de indianaj libroj, kaj Sovaĝa Okcidento por junularo. Unue li je 1908 estis en Ameriko, sed nur en Novjorko. Li neniam vidis veran indianulon. Li kreis ’Winnetou’-on kaj ’Old Shatterhand’-on, kiun modelis pri la János XANTUS, pri la fama hungara etnologulo. Liajn librojn pli ol 30 lingvojn oni tradukis. Same esperante.
[3] Jules Verne (1828-1905) [Hungarige: Verne Gyula] franca verkisto, patro de la fantazia literaturo. Liajn librojn tradukis 148 lingvojn, li estas la pli multan tradukanta aŭtoro en la mondo.
[4] Lenin-knabo - ano de la terororganizaĵo de 1919-a hungara konsilantara respubliko
[5] Jókai Mór (1825-1904) grandega hungara verkisto, „la granda hungara fabelrakontanto”. En liaj verkoj miksas la karakteriziloj de romantiko kaj realismo. Li verkis 145 librojn.
[6] Szamuely (nask: Sámuel), Tibor (1890-1919) – komunista ĵurnalisto, murdisto, rabisto kaj teroristo. Persona farigulo de multcentaj murdoj en la 1919-a „Rato-Ribelo”. Li estis sinmortigo aŭ inter fajrbato morte vundigis.
[7] Korvin (nask: Klein), Ottó (1894-1919) – el kleregita kontaraŭmilitista liberalulo por komunista ministro pri internaj aferoj, organizulo de komunistaj teroraj bandoj. Oni ekzekutis lin post tribunala procedo.
[8] Marosán (Muresanu), György (1908-1992) antaŭe kriptokomunista sindikatestro, lernoservisto de panisto. Je la 1956-a hungara revolucio li estis unua estro de bolŝevikaj teroraj bandoj. Li havas famekonatan diraĵon: „Ekdse hodiaŭ ni pafos!”. Li mortis en lito, inter kusenoj. Neniam neniu prirespondigi lin post la 1989-a „sistemŝanĝo”.
[9] Aczél, Endre (1943-) juda naskiĝa komunista publicisto, programestro, redaktisto; onidire kun „Acsádi” pseŭdonimo li estis komunista spiono en Londono, en Pekino. „Senkritikema priservulo de la komunista diktaturo.” (István LOVAS)
[10] Kádár (nask: Csermanek), János – nelaŭlegesidulo, lia patro estis juda, komunista hungaria estro de 1956, masmurdisto. Pli multajn homojn li murdigis, kiel iu en la hungara historio.
[11] Lukács (Löwinger), György (1885-1971), komunista teroristo en 1919, marksista filozofisto, estetikisto, univesitata profesoro, akademiano.
[12] Heller, Ágnes (1929-) – instruatino de Lukács, kontraŭlino de Hungaruja, juda marksista filozofistino, plurfoja mensigulino, je marto de 2011 ŝi prelegis pir la 2006-a policistaj kruelaĵoj en la brusela Eŭropa Parlamento kaj ŝi diris, ke „Je aŭtono de 2006 neniun oni pafis, neniun torturis. Vi montru al mi unusolan aferon, kiam iun oni pafis, aŭ oni torturis!” Je 2011 ŝi ekhavis la „Lama Hundo Prezon” de la „Feston de Organizanta Komisiono de Tago de Hungara Cenzuro”.
[13] Tóta W (Worluk), Árpád (1977-), obscena, fiparolanta kaj kontraŭhungara ĵurnalisto, publicisto, kritikisto, rata blogisto. Originale li estas lernanto de angla lingvo. Li havas Joseph Pulitzer Memor-prezon.
[14] Szabó (Sámuel Ármin, Schlesinger), Ervin (1877-1918) juda ĵurnalisto, bibliografo kaj sociologo. Koncepta plananto de 1918-a murdo de ĉefministro de grafo Tisza István. Ĝis hodiaŭ pri li nomigas la budapeŝtan ĉefurban librejon
[15] Biszku, Béla (1921-) ilseruristo, juddevena komunista-bolŝevika laboristo, politikisto, post 1956 li direktis la reprezaliojn, ministro pri internaj aferoj, ĝis hodiaŭ li havas ellevantan pension, la plej nova lia skandalo, kiam publike li tiun diris, ke 1956-a revolucio estis kontaŭrevolucio.

28 augusztus 2012

Ŝanco - Epokspirito

Mi konfesas, mi miris. En la angula spicvendejo, kien mi iradas aĉetakiri, ĝis tio ankoraŭ ne vidis la koncernulon. Sur li havis negran ĉapon, negran mantelon, ledan zonon, nur la aktujo estis bruna en siaj manoj. Li estis obskurulo, tio do estas sankta.

- Mi ŝatas ke vi venus kun mi – montris ian legitimilon, kiun mi ne povis legi, ĉar same li formetis rapide. – Kaj bonvolu vi ne faru sensacion.
- Ĉu pri tio temas? – mi demandis malfide. Mi estis nervoza, kial se la pasteĉon de hepato mi ne enmetos tempe en la fridkeston, ĝi malboniĝos.

La pleja-pleja plej lasta ŝanco programo! – li rigardis en miajn okulojn severe. - Vi ensidu en mian aŭtomobilon, kaj mi starigas al vi kelkaj demandojn.
Mi tre ĝemetis. Post duona horo komenas en la televido la ’Columbo’[1], kaj same la lastfojan parton mi ne vidis.

- Vi en la ibfanejo rakontis unu Maŭriĉjo-spritaĵon![2] – li rigardis en siajn notojn la obskura vestaĵa nekonatulo. – Kaj kiam en klakaĵo forsoni la Hitler nomo, vi komplicece okulumis. Pri tio ekzistas atestoj. Ĉu vi konfesas?
- Ĉu atestantoj? – mi suprentiris mian brovom, kaj intere nur tiu okupis mian kapon, ke ne nur la pasteĉo[3] malboniĝos, sed same la pariza-kortbirdotranĉaĵo.[4] – Ĉu kia atestanto estus unu kvarjara infano. Mi rimarkigas, same mi ne memoris pri la okazo. Sed se tamen okazis ĉiu, ĉu ne estas egale?

La negra vestaĵa nekonatulo riproĉe rigardis, poste li foliumis en sia notlibreto.

- Sed tio ĉi estas neniu. Kiam antaŭe 25 jaroj oni dissendis ’La 17 momentoj de printempo’[5] titolan sovetan filmon, vi - vian simpation esprimende - en la ludplacan sablumejon unu svastikon vi desegnas. Same pri tio oni havas ateston.

Mi komencis enui. Mi malfermis la pordon de aŭtomobilo, kaj mi descendis.

- Ĉu vi ne pensas, ke tio ĉi jam estas malserioza? - mi rigardis adiaŭe inter liajn okulojn.

La lia voĉo kvazaŭ petege rampis antaŭe el la malhelo de la kurteninta aŭto.

- Same ni estas homoj. Same sinjoro ZUROFF[6], kaj same mi. Vi rigardu Sándor KÉPÍRÓ-on[7] en morton ni pelis. Same la CSATÁRY-okazo[8] baldaŭ finiĝas. Alia jam ne ekzistas. Vi estas la nia post lasta ŝanco. Mi fermis la pordon, kaj startis. Mi fidis tion, ke la ’COLUMBO’ eĉ ne komencis.

Pozsonyi, Ádám

El „Demokrata” semajnoĵurnalo – 31/2012.


cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj
(HEKKP)

Notoj de tradukisto:
[1] Columbo – sukcesa amerika televida krimserio inter 1971 kaj 1979
[2] Maŭriĉjo-spritaĵo – karaktera centra eŭropa spritaĵtipo estis Maŭriĉjo, la trolibera en parolo judknabo
[3] pasteĉo – (hun: kenőmájas) hungarikumaĵo el pasteĉiga hepato de porko kaj aliaj bestoj. Sur panon ŝmire oni manĝas
[4] pariza-kortbirdotranĉaĵo (hun: baromfi párizsi) la plej malmultekosta salamo, tranĉaĵo el viando de kotbirdo. Simple nur ’parizer’-o. Originale oni faris el bovoj aŭ bovidoj, el kaĉigita viando, kaj el akvo, el etatokorektanto.
[5] Soveta televida spionoserio kun soveta ’James Bond’-forma ’KGB’-agento. Ĉi havas 12 parton, originale je 1973 oni dissendis. Ĉia ĉefheroo estis ’Max Otto von Stirlitz’ SS-kolonelo, kiu estis per originale novo: ’Maksim Maksimoviĉ Isajev’. La originalan filmscenaron skribis Julian Semjonov, kiu estis same mem KGB-agento.
[6] Zuroff, Efraim – (1948) politika neniu - ĉefokupiĝa, malamadanta, vivkondiŝa „nazi-ĉasisto” – la hontulo de la jerusalema Simon Wiesenthal Centro. Li mensogas, glitigas, mensogadas, hipokritadas, ĉarlataniĝas, nur sian gravecon li pruvu – Jen la vera vizaĝo de la aŭtentika pseŭdhumanisto, laŭ siaj vortoj: „Eble la unusola konsolo interrilate terura frustriĝanta morto de KÉPÍRÓ – kiu antaŭe okazis, ke la apelacio estus aliigis la skandalan absolvan verdikton -, ke laŭ lia advokato la kuntaraŭ li dŭriginta proceso estis per malbona efiko por lia sano. Tio ĉi estas malgranda venko de vereco kaj justico.”
[7] Képíró, Sándor (1914-2011) hungara konesta milita heroo, senjuste akuzinta militisto, martiro de persekoteco de la murdintaj judaj „nazi-ĉasistoj”. La tribunalo laŭ konsekvencaj pruvadoj absolvis lin. Li ripozu en paco!
[8] Csatáry, László (1915-) - la plej nova kribrinta hungara viktimo de murdintaj judaj „nazi-ĉasistoj”. Nun estas kontaraŭ li malamo-procezo, pro falsaj, falsigaj pretekstoj.
 

25 augusztus 2012

Ankoraŭ ĉiam estas same pli sube

La homoj estas tiel, ke li devas aĉeti pantalonon. Nu, do spiritulo ne laŭsemajne kuregadas en Placon observi la malpliprezigojn, kaj la nocio kaj kiamaniero de modo super ia erudicia nivelo estas apriore tia nekomprenebla kaj dista, kiel kuirada scienco de feminista batalisto, sed oni devas marĉandi. Se ĝi touziĝas, novon devas akiri.

Ekiras la homo pantalonon aĉeti, kaj tiel oni estas kun tiu, kiel kun ĉiu, kiu en nia moderna kaj progresa epoko estas kutima. Neniu estas tiu, pri tiu oni nomas. La parollibereco signifas pensopolicon, la egido de homaj rajtoj militan bombardon (oni estas interesa unufoje primediti tion fakton, ke ekzemple la Usono ĉu laŭ kia juro disvastigas la homaj juroj kaj la humsnismon dissemite en la mondo. kaj ĉu laŭ kia juro molestas aliajn landojn laŭ preteksto de suspektindaj nukleaj establaĵoj, kiam ĝi estas la ununura ŝtato, kiu la atomon jam foruzis), la vestaĵo kaj ĝenerale ne pri surhaveco estas invente. Kaj se la homo tion volas, ke post unu koncepto, unu produkto la tiu enhavo staru, kiu estas originale la signifo de vorto, trioblan prezon devas pagi por tio. (Vidu: pano, lakto, viandaĵo ktp.)

Sed pri la pantolono mi volas paroli, kio en nia epoko trairas trans konsternanta progreso (bastardiĝo).

„La paseon plene ni forviŝos!” Tio ĉi estis la signalo de progresa maldekstro, sed feliĉe ĝi ne sukcesas ankoraŭ ĉion kaj ĉie malaperigi, kiu restis el la normaleco, tiel tie estas ekzemple la fotografaĵoj. Jes, la maljunaj, pulvoraj, en la skatola estantaj fotogarafaĵoj pri niaj praavoj, geavoj, aŭ same pri famaj historiaj personecoj. Same al mi alvenis en miajn manojn unu flaviĝinta fotografaĵo. Tie staras, jes, tie  staras sure tiu sinjoro kun lipharoj sur la Ĉefa placo, transverse kun la preĝejoturo (mia iu praulo estus), kaj intere videble unu malgranadan dandon li admonas al ordo – ĉiucerte la propagandon de socialdemokrata partio provas propagandi la impertinentulo –, siaj manon en sian unuan poŝon li kaŝas. Kaj ĝi vidiĝas, kie estas la taliolinio de la pantalono. Jes, tie ĉirkaŭ sub la akselo per unu manstreĉlarĝo.

Bonvolu, tio ĉi ne estas demando de modo! Ne kontraŭeco de koloroj aŭ malvasta kaj vasta. Tiu estas interrilataĵo. Rilato al la universo, al la ordo speguliĝas en tio.

Sub la akselo per unu manstreĉlarĝo! Tie estis loko de zonrimeno. Sed venis la 60-aj jaroj. Kja la 60-aj jaroj pli multajn detruis pri la normaleco, ĉar antaŭe mult-multaj jarcentoj. La por gradan mensoginta franca masmasakro estis ĉirkaŭe per tioma demoralizanta efiko por la mondo, kiel la bitmovado, Tiam, en la 60-aj jaroj malsuprenlaciiĝis la nivelo de pantalono sur la taliolinion, sed por la sur la florbedo baraktanta droga patrujperfidanto (hipioj) tio ĉi perfekte konvenis. Kaj manifestiĝis same nova aĵo, la ĝinzo. Tiu, kiun originale bovistoj surhavis, kaj nun subite por sinjoroj oni vendis laŭ alta mono. Sed la ĝentilmodo komencis kopii la sub sin starantajn kastojn. Ne la etburĝo, la pli malsupra nivelo imitis la vortuzon kaj ĉapelomodon de maŝta grafino – kiel trans la jarcentoj ĝi estis kutima –, ne, la ideto de sinjoro inĝeniero ekis kopii la bovistfraŭlon. La supero ekis imiti la subon. Kaj la tio ĉi procezo ĝis hodiaŭ alproksimiĝas al sia finevoluo.

Jen, komenciĝis la nova jarmilo, kaj la pantalonon eĉ pli malsupran oni deŝovis. Malsupran, sub la kokso. Kaj ne ĉe la virinoj, jam same ĉe la sinjoroj. Mi iris kaj venis dum duona tago, ĝise mi trovis tian pantalonon, el tiu ne elgvatis mia duona postaĵo, se hazarde mi faligat ’Ĉihejmaj misteroj’ artikolan volumon de Lajos KUTHY. Kaj tiam ankoraŭ mi ne parolis pri la stato. La naŭdek procento de la okulobservintaj produktoj estas ne nurŝiriĝintaj, sed ĉirkaŭ la poŝo per maŝina procedo intence estas surverŝe per ia farbo. Ke al pulgara, senpretenda, fuŝa, ke al progresa spirita ĝi ŝajnu.

Mi vidis la por depito ofertintan pantalonon, kaj tiu venadas en mia kapo, ke tian – ne dum la nia sinjoro reganto HORTHY, sed je 1987 – ĉe la konstruado surhavis la filaboristoj, kian sur la skafaldoj ili grimpis. Ĉar honesta laborulo post la skriplaboro sur la trolebuso ne surhavis tian, kaj nun por dekdumil forintoj ili enpremis en mian mienon.

Ĉiam estas pli sube! – oni diris.
Akselo, talio, kaj nun la kokso.

Pli sube. Nu, sed mi damandas suplike, ĉu fakte, kien?

Pozsonyi, Ádám

El „Magyar Hírlap” tagĵurnalo – 24-a Aŭg. 2012.


cxar nun ni vidas per spegulo, malhele; sed tiam okulon cxe okulo; nun mi konas lauxparte; sed tiam mi konos tiel same, kiel ankaux mi estas konita.

Tradukis:
Hungaruja Esperantista Komploto
de la Konsiderej Progresantoj
(HEKKP)